Câu hỏi: Đúng hay sai: “Số 0 là số hữu tỉ dương”?
- A. Đúng
- B. Sai
Đáp án đúng là B. Sai. Số 0 đúng là một số hữu tỉ vì viết được dưới dạng 0/1, nhưng nó không phải số hữu tỉ dương: theo quy ước, 0 không dương cũng không âm.

Vì sao 0 là số hữu tỉ nhưng không phải số hữu tỉ dương
Số hữu tỉ là số viết được dưới dạng a/b, trong đó a và b là các số nguyên, b ≠ 0. Với số 0, chỉ cần chọn a = 0 và b = 1: 0 = 0/1. Cách viết khác cũng đúng: 0 = 0/2 = 0/(−5) = 0/100. Vậy 0 thuộc tập hợp số hữu tỉ ℚ.
“Số hữu tỉ dương” là tập con của ℚ, chỉ gồm những số hữu tỉ lớn hơn 0. Điều kiện này nói về dấu, hoàn toàn tách biệt với việc số đó có viết được thành phân số hay không. Số 0 không lớn hơn 0, nên không thuộc tập số hữu tỉ dương. Cũng vì 0 không nhỏ hơn 0, nó không thuộc tập số hữu tỉ âm. Kết luận: 0 là số hữu tỉ, và là số hữu tỉ không dương, không âm.
Vì sao phương án “Đúng” dễ bị chọn nhầm
Lập luận hay gặp là: “0 = 0/1, mà 0/1 là một phân số, vậy 0 là số hữu tỉ dương”. Chỗ sai nằm ở bước suy ra cuối cùng. Viết được dưới dạng a/b mới chỉ chứng minh 0 là số hữu tỉ, chưa nói gì về dấu của nó.
Đối chiếu bằng phản ví dụ cho thấy rõ: −3/4 viết được dạng a/b nhưng là số hữu tỉ âm; 5/2 là số hữu tỉ dương; còn 0/1 = 0 thì không âm không dương. Nếu “viết được dạng phân số” đồng nghĩa với “dương” thì mọi số hữu tỉ đều dương, điều này vô lý vì ℚ có cả số âm. Đây là bẫy quen thuộc trong các câu hỏi đúng/sai về tập hợp số: người ra đề kiểm tra xem học sinh có tách được khái niệm “hữu tỉ” khỏi khái niệm “dấu” hay không.
Cách kiểm tra gồm hai bước độc lập: thứ nhất, số đó có viết được thành a/b với b ≠ 0 không; thứ hai, so sánh nó với 0 để xác định dấu. Số 0 vượt qua bước một nhưng không thỏa bước hai.
Hệ thống kiến thức liên quan
- Các tập hợp số lồng nhau: ℕ ⊂ ℤ ⊂ ℚ. Số 0 vừa là số tự nhiên, vừa là số nguyên, vừa là số hữu tỉ.
- ℚ⁺ = {x ∈ ℚ | x > 0} là tập số hữu tỉ dương; ℚ⁻ = {x ∈ ℚ | x < 0} là tập số hữu tỉ âm. Số 0 không thuộc cả hai tập này.
- Trong biểu diễn a/b, dấu của số hữu tỉ do dấu của a và b quyết định. Khi a = 0, giá trị bằng 0 bất kể mẫu số khác 0 là bao nhiêu.
- Một số hữu tỉ có vô số cách biểu diễn thành phân số: nhân cả tử và mẫu với cùng một số nguyên khác 0.
- Số 0 là phần tử trung hòa của phép cộng: a + 0 = a. Số đối của 0 là chính nó, khác với mọi số khác.
- Trên trục số, 0 là gốc. Các số dương nằm bên phải gốc, các số âm nằm bên trái gốc; 0 không thuộc nửa nào.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Hai câu hỏi cần tách rời: “Hữu tỉ?” hỏi xem số đó có viết được dạng a/b hay không; “dương/âm?” hỏi xem số đó lớn hơn hay nhỏ hơn 0. Gộp hai câu hỏi làm một là nguồn gốc của gần như mọi lỗi ở dạng bài này.
Câu chốt để nhớ: 0 là số hữu tỉ, không dương, không âm. Hình ảnh trực quan: trên trục số, 0 đứng đúng ở gốc, không ngả về bên phải (dương) cũng không ngả về bên trái (âm). Khi gặp câu hỏi dạng “0 có phải số hữu tỉ dương không”, hãy kiểm tra dấu trước, rồi mới kiểm tra tính hữu tỉ.
