Câu hỏi: Cho thông tin sau: Hệ sinh thái rừng nguyên sinh phổ biến ở nước ta là rừng rậm nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh. Do ảnh hưởng của gió mùa, nước ta có các kiểu rừng nhiệt đới gió mùa khác nhau, từ rừng nhiệt đới gió mùa thường xanh, rừng gió mùa nửa rụng lá, rừng thưa khô rụng lá đến trảng cỏ, cây bụi. Hãy xác định nhận định đúng.
- a) Thảm thực vật rừng nước ta đa dạng về kiểu hệ sinh thái là do khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa có sự phân hóa đa dạng.
- b) Sinh vật ôn đới chiếm ưu thế nhưng cũng có những loài cây cận nhiệt như dẻ, re, pơ mu; động vật có chồn, gấu lông dày xuất hiện ở phần lãnh thổ phía Bắc dãy Bạch Mã.
- c) Ở những vùng núi thấp mưa nhiều, khí hậu ẩm ướt, mùa khô không rõ rệt, hình thành hệ sinh thái rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh — một kiểu hệ sinh thái giàu có nhất, đa dạng sinh học cao nhất, hiện còn được bảo tồn ở một số vườn quốc gia như Cúc Phương (Ninh Bình), Vũ Quang (Hà Tĩnh).
- d) Do khí hậu nước ta có sự phân hóa phức tạp theo vĩ độ và độ cao nên thảm thực vật cũng có sự thay đổi theo vĩ độ và độ cao địa hình.
Đáp án đúng theo nguồn là d). Do khí hậu nước ta có sự phân hóa phức tạp theo vĩ độ và độ cao nên thảm thực vật cũng có sự thay đổi theo vĩ độ và độ cao địa hình. Nhận định này nêu trực tiếp mối liên hệ giữa sự phân hóa khí hậu và phân bố thảm thực vật. Tuy nhiên, a) và c) cũng chứa những nhận định đúng; vì vậy, nếu đề yêu cầu chọn duy nhất một ý đúng thì đáp án chưa chặt chẽ.

Vì sao nguồn chọn d)?
Khí hậu thay đổi theo vĩ độ và độ cao là một căn cứ để giải thích sự thay đổi của thảm thực vật nước ta. Theo vĩ độ, điều kiện nhiệt và đặc điểm mùa có sự khác biệt giữa các vùng. Theo độ cao, nhiệt độ thường giảm khi lên núi; điều kiện ẩm cũng thay đổi tùy địa hình. Cây cối thích nghi với những điều kiện ấy nên thành phần loài và kiểu thảm thực vật không giống nhau ở mọi nơi.
Ý d) diễn đạt mối quan hệ khí hậu phân hóa → thảm thực vật phân hóa theo hai hướng cụ thể. Đây là lý do đáp án trong nội dung gốc chọn d), thay vì chỉ nêu rằng nước ta có nhiều kiểu rừng.
Đối chiếu các ý còn lại
- a) Không sai về kiến thức. Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa và sự phân hóa của khí hậu góp phần tạo nên sự đa dạng của thảm thực vật rừng. Ý này khái quát hơn d), nhưng không thể bác bỏ chỉ vì nó không nêu riêng vĩ độ và độ cao.
- b) Sai ở nhận định “sinh vật ôn đới chiếm ưu thế”. Phần lãnh thổ phía Bắc dãy Bạch Mã vẫn mang đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa; các loài cận nhiệt, ôn đới có thể xuất hiện, nhất là ở vùng núi cao, nhưng không vì thế mà sinh vật ôn đới chiếm ưu thế trên toàn khu vực. Đây là chỗ dễ nhầm giữa có mặt và chiếm ưu thế.
- c) Về cơ bản phù hợp với thông tin đã cho. Nơi mưa nhiều, ẩm ướt và mùa khô không rõ rệt thuận lợi cho rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh. Cúc Phương và Vũ Quang là các ví dụ về khu vực bảo tồn rừng. Cụm “đa dạng sinh học cao nhất” mang tính so sánh tuyệt đối, cần tiêu chí đối chiếu để khẳng định chặt chẽ; riêng điểm này không đủ để kết luận toàn bộ ý c) sai.
Vì a), c) và d) đều có nội dung đúng, câu hỏi cần nêu tiêu chí lựa chọn cụ thể hơn nếu muốn chỉ nhận một đáp án.
Kiến thức liên quan về các kiểu thảm thực vật
Rừng rậm nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh là kiểu rừng nguyên sinh phổ biến trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều. Ở vùng núi thấp ẩm ướt, mùa khô không rõ, điều kiện duy trì tán rừng xanh quanh năm thuận lợi hơn. Những khu rừng được bảo tồn tại vườn quốc gia có giá trị lớn đối với việc gìn giữ đa dạng sinh học.
Tác động của gió mùa và sự khác biệt về điều kiện ẩm góp phần tạo ra nhiều kiểu thảm thực vật: rừng thường xanh, rừng nửa rụng lá, rừng thưa khô rụng lá, trảng cỏ và cây bụi. Không nên xem tất cả là cùng một kiểu rừng: chúng khác nhau ở mức độ khép tán, hiện tượng rụng lá và khả năng thích nghi với mùa khô. Bên cạnh sự khác biệt theo mùa, thảm thực vật còn thay đổi theo vĩ độ và độ cao địa hình.
Cách nhận diện nhanh
Khi gặp câu hỏi về phân bố rừng, hãy đối chiếu điều kiện khí hậu với kiểu thảm thực vật: nóng ẩm, mưa nhiều gắn với rừng thường xanh; điều kiện khô hơn gắn với các kiểu rừng rụng lá hoặc thảm cây thưa. Với đề yêu cầu chọn một ý đúng, cần kiểm tra tất cả các ý trước khi khoanh: một đáp án được nguồn ghi nhận không tự động khiến các nhận định đúng khác trở thành sai.

