Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của gì? Giải đáp chi tiết

Câu hỏi: Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của

• A. cuộc cách mạng khoa học công nghệ.
• B. chiến tranh lạnh, trật tự hai cực I-an-ta.
• C. cách mạng công nghiệp thế kỷ XVII.
• D. cuộc khủng hoảng năng lượng (1973).

Đáp án đúng là A. cuộc cách mạng khoa học công nghệ. Về bản chất lịch sử, xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của cuộc cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại, nhân tố trực tiếp thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển và tăng cường liên kết kinh tế quốc tế.

Tại sao toàn cầu hóa xuất phát từ cách mạng khoa học công nghệ?

Toàn cầu hóa là quá trình gia tăng mạnh mẽ các mối liên hệ, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ trên toàn thế giới. Cuộc cách mạng khoa học công nghệ bùng nổ từ nửa sau thế kỷ XX đã đóng vai trò động lực trực tiếp tạo ra sự chuyển dịch này.

Những đột phá trong các lĩnh vực then chốt giải thích cụ thể cho mối quan hệ nhân quả trên:

• Công nghệ thông tin và truyền thông phát triển vượt bậc, cho phép truyền tải khối lượng dữ liệu khổng lồ theo thời gian thực, xóa nhòa rào cản địa lý và kết nối thị trường tài chính quốc tế.
• Giao thông vận tải hiện đại với các phương tiện vận chuyển tốc độ cao và chi phí hạ thấp, tối ưu hóa các chuỗi cung ứng sản xuất và đẩy mạnh lưu thông hàng hóa xuyên biên giới.
• Lực lượng sản xuất xã hội hóa vượt khỏi biên giới quốc gia, đòi hỏi thị trường tiêu thụ, nguồn vốn đầu tư và nguồn nhân lực được luân chuyển tự do ở quy mô toàn cầu.

Phân tích nguyên nhân các phương án còn lại sai

Đối chiếu với tiến trình lịch sử thế giới, các phương án B, C và D không đáp ứng mối quan hệ nguyên nhân – kết quả với toàn cầu hóa:

• Phương án B sai: Chiến tranh Lạnh và trật tự hai cực I-an-ta đặc trưng bởi tình trạng đối đầu căng thẳng về quân sự, chính trị và chia cắt thế giới thành hai phe đối lập. Trạng thái này kìm hãm, phân mảnh các mối quan hệ giao lưu quốc tế thay vì thúc đẩy xu thế mở cửa, hội nhập.
• Phương án C sai: Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất bắt đầu vào giữa thế kỷ XVIII (khởi đầu từ nước Anh), không phải thế kỷ XVII. Dù cơ khí hóa đã làm thay đổi nền sản xuất, trình độ kỹ thuật thời kỳ này chỉ giới hạn trong phạm vi một số quốc gia tư bản, chưa thể tạo ra mạng lưới liên kết bao trùm trên phạm vi hành tinh. Đây là phương án học sinh dễ chọn nhầm do nhầm lẫn mốc thời gian và khái niệm cách mạng kỹ thuật.
• Phương án D sai: Cuộc khủng hoảng năng lượng năm 1973 là một cú sốc kinh tế cục bộ nảy sinh từ xung đột tại Trung Đông. Sự kiện này là hồi chuông cảnh báo buộc các nước phải cơ cấu lại nền kinh tế và tìm kiếm nguồn năng lượng thay thế, không phải nguồn gốc sinh ra tiến trình toàn cầu hóa.

Bản chất và các biểu hiện chủ yếu của toàn cầu hóa

Xu thế toàn cầu hóa là hệ quả của nền sản xuất hiện đại hóa, xuất hiện rõ nét từ đầu những năm 80 của thế kỷ XX và thể hiện tập trung ở 4 biểu hiện cơ bản:

1. Sự phát triển nhanh chóng của quan hệ thương mại quốc tế với tốc độ tăng trưởng kim ngạch thường xuyên cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế.
2. Sự mở rộng và chi phối của các công ty xuyên quốc gia (TNCs) nắm giữ phần lớn hoạt động thương mại, tài chính và chuyển giao công nghệ thế giới.
3. Sự sáp nhập, hợp nhất của các tập đoàn quốc tế thành các tổ chức tài chính, kinh tế khổng lồ nhằm tối ưu hóa chi phí và chiếm lĩnh thị trường.
4. Sự ra đời và mở rộng tầm ảnh hưởng của các tổ chức liên kết kinh tế, thương mại, tài chính quốc tế và khu vực (như WTO, IMF, WB, APEC).

Mẹo ghi nhớ nhanh mối quan hệ nhân quả

Khi gặp câu hỏi về nguyên nhân cốt lõi của xu thế toàn cầu hóa, cần liên hệ trực tiếp giữa lực lượng sản xuất và không gian kinh tế. Muốn thế giới phẳng và liên kết với nhau, công cụ kết nối kỹ thuật phải đi trước một bước. Do đó, yếu tố công nghệ thông tin và tự động hóa trong cuộc cách mạng khoa học – công nghệ luôn là gốc rễ tạo nên toàn cầu hóa.