Đất liền nước ta nằm nội chí tuyến bán cầu Bắc nên có?

Câu hỏi: Đất liền nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc nên có

• A. khoáng sản đa dạng.
• B. số giờ nắng nhiều.
• C. nhiều sông ngòi nhỏ.
• D. nhiều loại thổ nhưỡng.

Đáp án đúng là B. Số giờ nắng nhiều. Vị trí nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến bán cầu Bắc khiến lãnh thổ nước ta quanh năm nhận được góc nhập xạ lớn, hai lần Mặt Trời lên thiên đỉnh, nên đây là hệ quả khí hậu trực tiếp và rõ ràng nhất.

Vì sao vị trí nội chí tuyến khiến nước ta có số giờ nắng nhiều

Vùng nội chí tuyến là khu vực nằm giữa chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam, nơi trong năm có ít nhất một lần Mặt Trời lên thiên đỉnh (chiếu thẳng góc 90° xuống mặt đất). Lãnh thổ phần đất liền nước ta nằm trọn trong vành đai này ở bán cầu Bắc, kéo dài từ khoảng vĩ độ 8°34′B đến 23°23′B, tức là nằm hoàn toàn phía Nam chí tuyến Bắc.

Vì nằm trong vùng nội chí tuyến, góc nhập xạ (góc chiếu của tia sáng Mặt Trời so với mặt đất) ở nước ta quanh năm luôn lớn, không có ngày nào Mặt Trời chiếu xiên góc quá thấp như ở các vùng ôn đới hay hàn đới. Hệ quả trực tiếp là tổng lượng bức xạ mặt trời nhận được lớn, cán cân bức xạ luôn dương quanh năm, kéo theo số giờ nắng nhiều, trung bình cả nước đạt từ 1.400 đến 3.000 giờ nắng mỗi năm tùy từng vùng. Đây là đặc điểm bao trùm, chi phối toàn bộ nền nhiệt và tính chất nhiệt đới của khí hậu Việt Nam, nên được xem là hệ quả rõ ràng và trực tiếp nhất của vị trí nội chí tuyến.

Vì sao các phương án còn lại chưa phải là hệ quả trực tiếp của vị trí nội chí tuyến

Phương án A (khoáng sản đa dạng) là đặc điểm có thật của nước ta, nhưng nguyên nhân chủ yếu đến từ lịch sử phát triển địa chất lâu dài, cấu trúc địa chất phức tạp với nhiều giai đoạn kiến tạo khác nhau, chứ không phải do vĩ độ địa lý hay vị trí trong vùng nội chí tuyến quyết định. Một quốc gia nằm ngoài vùng nội chí tuyến vẫn có thể giàu khoáng sản nếu lịch sử địa chất thuận lợi, nên đây không phải là hệ quả của yếu tố vĩ độ.

Phương án C (nhiều sông ngòi nhỏ) gắn liền với đặc điểm địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích, bị chia cắt mạnh, độ dốc lớn khiến mạng lưới sông ngòi dày đặc nhưng phần lớn ngắn và nhỏ. Đây là hệ quả của địa hình, không phải hệ quả trực tiếp của việc nằm trong vùng nội chí tuyến.

Phương án D (nhiều loại thổ nhưỡng) là kết quả tổng hợp của nhiều nhân tố: đá mẹ, địa hình, khí hậu, sinh vật và cả thời gian hình thành đất, chứ không chỉ do vị trí nội chí tuyến riêng lẻ quyết định. Đây là phương án dễ gây nhầm lẫn nhất vì khí hậu nhiệt đới ẩm có góp phần hình thành một số loại đất, nhưng để kết luận “nhiều loại thổ nhưỡng” cần viện đến nhiều nhân tố khác ngoài vĩ độ, nên không phải là hệ quả bao trùm và trực tiếp như số giờ nắng nhiều.

Hệ thống kiến thức liên quan về vị trí địa lý và khí hậu nước ta

Khi gặp dạng câu hỏi liên hệ giữa vị trí địa lý và đặc điểm tự nhiên, cần phân biệt rõ hệ quả trực tiếp (do chính yếu tố vĩ độ, góc nhập xạ gây ra) với hệ quả gián tiếp hoặc tổng hợp (do nhiều nhân tố cộng lại như địa hình, đá mẹ, sinh vật, thời gian). Với vị trí nội chí tuyến bán cầu Bắc, các hệ quả trực tiếp về tự nhiên gồm:

• Góc nhập xạ lớn quanh năm, có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh hai lần trong năm.
• Tổng lượng bức xạ mặt trời lớn, cán cân bức xạ dương quanh năm.
• Số giờ nắng nhiều, nền nhiệt độ trung bình năm cao, mang tính chất nhiệt đới.

Trong khi đó, khoáng sản đa dạng, nhiều sông ngòi nhỏ hay nhiều loại thổ nhưỡng đều là đặc điểm có thật của Việt Nam nhưng bắt nguồn chủ yếu từ các nhân tố khác: lịch sử địa chất, địa hình đồi núi chiếm ưu thế, và sự tác động tổng hợp của khí hậu – địa hình – sinh vật lên quá trình hình thành đất.

Mẹo nhận diện nhanh dạng câu hỏi hệ quả vị trí địa lý

Gặp câu hỏi “vị trí … nên có …”, hãy tự hỏi: đặc điểm nêu ra có phải do chính yếu tố vị trí (vĩ độ, kinh độ, tiếp giáp biển) gây ra một cách trực tiếp, hay phải qua trung gian của địa hình, đá mẹ, lịch sử phát triển mới có được? Nếu chỉ cần một bước suy luận từ vị trí là ra ngay đặc điểm (như vĩ độ nội chí tuyến → góc nhập xạ lớn → số giờ nắng nhiều), đó thường là đáp án đúng. Nếu phải viện thêm nhiều nhân tố khác mới giải thích được, đó là phương án gây nhiễu.