Công thức tính cân bằng ẩm (mm): đáp án bài tập chi tiết

Câu hỏi: Cho bảng số liệu về lượng mưa và lượng bốc hơi (mm) của Hà Nội, Huế và TP. Hồ Chí Minh. Hãy tính cân bằng ẩm của từng địa điểm theo công thức: Cân bằng ẩm = Lượng mưa – Lượng bốc hơi (mm), ghi rõ dấu + hoặc dấu – trước kết quả.

Đáp án đúng là: Hà Nội +678 mm; Huế +1686 mm; TP. Hồ Chí Minh +245 mm. Cả ba trạm đều có lượng mưa lớn hơn lượng bốc hơi, nên cân bằng ẩm mang dấu + — biểu hiện trạng thái dư ẩm. Kết quả tính theo đúng công thức đã cho, chỉ khác nhau ở độ lớn của phần chênh lệch.

Công thức tính cân bằng ẩm bằng lượng mưa trừ lượng bốc hơi, kèm bài tập bảng số liệu Hà Nội, Huế, TP. Hồ Chí Minh

Vì sao ra kết quả +678 mm, +1686 mm và +245 mm

Kết quả là phần chênh lệch giữa lượng nước nhận vào và lượng nước mất đi ở mỗi trạm, tính bằng milimét. Quy trình áp dụng công thức gồm bốn bước:

  1. Đọc đúng lượng mưa của từng địa điểm trong bảng số liệu (đơn vị mm).
  2. Đọc đúng lượng bốc hơi của cùng địa điểm đó (đơn vị mm).
  3. Lấy lượng mưa trừ lượng bốc hơi, giữ nguyên thứ tự này, không đảo ngược.
  4. Ghi dấu + nếu hiệu số dương, dấu – nếu hiệu số âm, rồi thêm đơn vị mm.

Với ba trạm trong bảng, lượng mưa đều vượt lượng bốc hơi nên kết quả lần lượt là +678 mm, +1686 mm và +245 mm. Huế có trị số lớn nhất vì đây là nơi mưa rất nhiều nhưng nền nhiệt – lượng bốc hơi không cao tương ứng; TP. Hồ Chí Minh có trị số nhỏ nhất do biên độ chênh lệch giữa mưa và bốc hơi hẹp hơn.

Lưu ý: kết quả phụ thuộc hoàn toàn vào số liệu của bảng. Nếu bảng trong đề bạn làm có giá trị khác, hãy thay số nhưng giữ nguyên quy tắc trừ và quy tắc dấu nêu trên.

Vì sao phải giữ dấu + hoặc dấu – trước kết quả

Dấu đứng trước kết quả không phải chi tiết hình thức, nó chính là phần thông tin mang nghĩa. Cùng một con số 678 mm, nếu ghi +678 mm thì hiểu là trạm dư ẩm; nếu ghi -678 mm thì hiểu là trạm thiếu ẩm — hai kết luận trái ngược nhau về tài nguyên nước.

Các lỗi thường gặp khi trình bày dạng bài này:

  • Bỏ dấu trước kết quả, chỉ ghi “678 mm” — mất thông tin về trạng thái dư hay thiếu.
  • Đảo phép tính thành lượng bốc hơi trừ lượng mưa, làm mọi kết quả dương thành âm.
  • Cộng hai giá trị thay vì trừ, dẫn tới con số lớn bất thường.
  • Đổi đơn vị hoặc bỏ đơn vị mm, khiến kết quả không còn so sánh được giữa các trạm.

Trong ba trạm trên, TP. Hồ Chí Minh là chỗ dễ ghi sai nhất vì trị số nhỏ (+245 mm), dễ bị bỏ sót hoặc làm tròn thành 0. Cần ghi đủ cả dấu và số.

Hệ thống kiến thức liên quan

Cân bằng ẩm là đại lượng khí tượng thủy văn phản ánh tương quan giữa nguồn nước đến và nước rời khỏi một lãnh thổ trong một khoảng thời gian. Nguồn cung chủ yếu là mưa, phần mất chủ yếu là bốc hơi; công thức tính cân bằng ẩm chính là phép hiệu của hai đại lượng này.

  • Kết quả dương (+): dư ẩm, lượng nước cung cấp vượt nhu cầu bốc hơi. Hệ quả thường thấy là đất dễ bị rửa trôi, sông nhiều nước, nguy cơ lũ cao.
  • Kết quả âm (-): thiếu ẩm, bốc hơi vượt lượng mưa. Hệ quả là đất khô, thiếu nước cho sản xuất và sinh hoạt, dễ hạn hán.
  • Kết quả bằng 0: cân bằng, lượng nước đến vừa đủ bù lượng nước mất đi.

Đại lượng này thường xuất hiện trong các bài tập đọc bảng số liệu khí hậu, phân tích Atlat hoặc so sánh đặc điểm khí hậu giữa các vùng. Nó cũng giải thích vì sao cùng nằm trong vùng nhiệt đới ẩm gió mùa nhưng chế độ ẩm của Huế khác biệt rõ so với TP. Hồ Chí Minh: mưa nhiều và tập trung theo mùa tạo ra mức dư ẩm rất lớn.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Nhớ theo thứ tự cố định: mưa đứng trước, bốc hơi đứng sau, dấu đứng trước kết quả, mm đứng sau cùng. Câu nhớ ngắn: “Mưa trừ bốc hơi, dấu dương là dư”.

Khi gặp bài yêu cầu tính cân bằng ẩm, hãy kiểm tra ba điểm trước khi kết luận: đã trừ đúng chiều chưa, đã ghi dấu chưa, đã ghi đơn vị mm chưa. Làm đủ ba bước này là tránh được phần lớn lỗi mất điểm trong các đề đọc bảng số liệu địa lí.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *