Câu hỏi: Sử học có chức năng nào sau đây?
- A. Khoa học và giáo dục.
- B. Khoa học, xã hội và giáo dục.
- C. Khoa học và nghiên cứu.
- D. Khoa học và nhân văn.
Đáp án đúng là B. Khoa học, xã hội và giáo dục. Sử học nghiên cứu quá khứ của loài người, giúp lý giải sự vận động của xã hội và truyền lại những hiểu biết, bài học lịch sử cho con người.

Vì sao đáp án B đúng?
Sử học không chỉ ghi chép những việc đã xảy ra. Ngành khoa học này tìm kiếm, đối chiếu và phân tích tư liệu để hiểu quá khứ của con người. Đó là cơ sở cho chức năng khoa học: nghiên cứu sự kiện, lý giải nguyên nhân, kết quả và sự phát triển của xã hội qua thời gian.
Những hiểu biết ấy còn có ý nghĩa xã hội. Lịch sử giúp con người nhận ra các mối quan hệ xã hội, thấy được quá khứ đã tác động đến hiện tại như thế nào và rút kinh nghiệm khi xem xét những vấn đề hôm nay. Chẳng hạn, tìm hiểu nguyên nhân và hậu quả của một cuộc xung đột giúp ta hiểu vì sao việc giữ gìn hòa bình có ý nghĩa đối với cộng đồng.
Chức năng giáo dục thể hiện ở việc truyền đạt tri thức về nguồn gốc, quá trình phát triển và những bài học từ quá khứ. Khi kết hợp cả ba phương diện khoa học, xã hội và giáo dục, phương án B phản ánh đầy đủ nhất cách trình bày chức năng của sử học trong câu hỏi này.
Vì sao các phương án còn lại chưa đúng?
- A. Khoa học và giáo dục: Đây là phương án dễ nhầm nhất vì cả hai phương diện đều gắn với sử học. Tuy nhiên, A chưa nêu khía cạnh xã hội: nghiên cứu lịch sử cũng giúp lý giải sự vận động của xã hội và mối liên hệ giữa quá khứ với hiện tại. Vì vậy, A chưa đầy đủ bằng B.
- C. Khoa học và nghiên cứu: Nghiên cứu là hoạt động cốt lõi của sử học, nhưng cách nêu này chủ yếu tập trung vào việc tạo ra tri thức. Nó không thể hiện chức năng giáo dục và ý nghĩa xã hội mà đề bài yêu cầu nhận diện.
- D. Khoa học và nhân văn: Sử học có liên hệ với các giá trị nhân văn, giúp ta hiểu đời sống, văn hóa và quan niệm của con người ở những thời kỳ khác nhau. Dù vậy, phương án này không nêu chức năng xã hội và giáo dục, nên không phải lựa chọn đầy đủ nhất.
Kiến thức liên quan về vai trò của sử học
Việc nghiên cứu quá khứ còn giúp con người hiểu sâu hơn về hiện tại và suy nghĩ có căn cứ về tương lai. Khi xem xét nhiều sự kiện trong mối liên hệ với nhau, sử học góp phần khám phá những đặc điểm và xu hướng vận động, phát triển của xã hội loài người. Muốn làm được điều đó, người nghiên cứu phải dựa vào tư liệu và lập luận, thay vì chỉ kể lại hoặc ghi nhớ sự kiện.
Trong học tập, tri thức lịch sử góp phần hình thành thế giới quan, nhân sinh quan có cơ sở khoa học. Việc tìm hiểu những lựa chọn, thành tựu và sai lầm của con người trong quá khứ cũng tạo điều kiện để suy ngẫm về đạo đức, lối sống. Lịch sử quê hương, đất nước giúp người học hiểu cội nguồn và bồi dưỡng tình yêu quê hương, đất nước. Đây là những biểu hiện cụ thể của giá trị giáo dục và xã hội mà phương án B bao quát.
Mẹo nhận diện nhanh
Với câu hỏi “sử học có chức năng nào sau đây”, hãy đối chiếu ba ý: nghiên cứu quá khứ để tạo tri thức khoa học, lý giải đời sống xã hội và giáo dục con người qua tri thức, bài học lịch sử. Phương án chỉ nêu một hoặc hai ý có thể đúng ở phần được nhắc đến, nhưng chưa đầy đủ bằng phương án B.

