Câu hỏi: Một gia đình cần ít nhất 900 đơn vị protein và 400 đơn vị lipit trong thức ăn mỗi ngày. Mỗi kg thịt bò chứa 800 đơn vị protein và 200 đơn vị lipit. Mỗi kg thịt lợn chứa 600 đơn vị protein và 400 đơn vị lipit. Biết rằng gia đình chỉ mua nhiều nhất 1,6 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn; giá mỗi kg thịt bò là 250.000 đồng, mỗi kg thịt lợn là 85.000 đồng. Hỏi chi phí ít nhất để mua thịt mỗi ngày của gia đình là bao nhiêu?
Nội dung gốc ghi đáp án 93.500 đồng, nhưng đáp án này không thỏa mãn đề bài. Chi phí ít nhất đúng là 168.500 đồng. Nếu chỉ mua 1,1 kg thịt lợn như phép tính 93.500 đồng, gia đình nhận được 660 đơn vị protein, thấp hơn mức tối thiểu 900 đơn vị.

Vì sao chi phí ít nhất là 168.500 đồng?
Đây là bài toán tối ưu hóa tuyến tính: cần chọn lượng thịt đáp ứng đồng thời nhu cầu dinh dưỡng, giới hạn mua hàng và điều kiện chi phí nhỏ nhất.
- Gọi x là số kg thịt bò và y là số kg thịt lợn. Các điều kiện là 800x + 600y ≥ 900 về protein; 200x + 400y ≥ 400 về lipit; 0 ≤ x ≤ 1,6 và 0 ≤ y ≤ 1,1.
- Chi phí cần tối thiểu hóa là C = 250.000x + 85.000y, tính bằng đồng. Miền nghiệm là phần chung của các nửa mặt phẳng biểu diễn những điều kiện trên; giá trị nhỏ nhất của hàm chi phí đạt tại một đỉnh của miền nghiệm.
- Các đỉnh của miền nghiệm là (0,3; 1,1), (0,6; 0,7), (1,6; 0,2) và (1,6; 1,1). Chi phí tương ứng lần lượt là 168.500 đồng, 209.500 đồng, 417.000 đồng và 493.500 đồng.
Vậy gia đình mua 0,3 kg thịt bò và 1,1 kg thịt lợn. Lượng protein là 800 × 0,3 + 600 × 1,1 = 900 đơn vị; lượng lipit là 200 × 0,3 + 400 × 1,1 = 500 đơn vị. Cả hai nhu cầu đều được đáp ứng, với chi phí thấp nhất là 168.500 đồng.
Vì sao kết quả 93.500 đồng trong lời giải gốc sai?
93.500 đồng là chi phí mua riêng 1,1 kg thịt lợn, không phải chi phí của một phương án mua hàng hợp lệ. Phương án này đủ lipit nhưng thiếu 240 đơn vị protein.
Danh sách đỉnh trong lời giải gốc cũng không phải các đỉnh của miền nghiệm: (0; 1,5) vượt giới hạn 1,1 kg thịt lợn; (0; 1,1) thiếu protein; còn (1,6; 0) và (1,1; 0) đều thiếu lipit. Vì thế, không thể dùng chi phí tại những điểm ấy để chọn giá trị nhỏ nhất.
Kiến thức liên quan đến bài toán tối ưu hóa tuyến tính
Với bài toán gồm hai biến, mỗi bất phương trình xác định một nửa mặt phẳng. Giao của các nửa mặt phẳng là miền nghiệm, tức tập hợp mọi cách mua thỏa mãn tất cả điều kiện. Khi vẽ hình, cần xét cả giới hạn mua tối đa lẫn điều kiện x ≥ 0, y ≥ 0 vì số kg thịt không thể âm.
Sau khi xác định đúng các đỉnh của miền nghiệm, thay tọa độ từng đỉnh vào hàm chi phí rồi so sánh. Chỉ kiểm tra riêng điều kiện protein hoặc riêng điều kiện lipit là chưa đủ: một phương án hợp lệ phải đồng thời thỏa mãn mọi ràng buộc.
Cách nhận diện nhanh lỗi khi làm bài
Trước khi so sánh chi phí, hãy thay lượng thịt của từng phương án vào toàn bộ điều kiện. Đặc biệt, phương án chỉ mua thịt lợn có vẻ rẻ nhưng không đạt mức protein tối thiểu trong bài này. Loại điểm không hợp lệ trước, rồi mới tính chi phí tại các đỉnh còn lại.

