Cho hàm số y=f(x): Đáp án đúng sai và khảo sát hàm số

Câu hỏi: Cho hàm số y=f(x) có đồ thị như hình vẽ. Xét tính đúng, sai của các nhận định về đồ thị. Tiếp theo, cho hàm số y=(x²+x−1)/(x−1). Xét tính đúng, sai của các nhận định về hàm phân thức này.

  • Đồ thị, a) Hàm số y=f(x) đồng biến trên khoảng (0;2).
  • Đồ thị, b) Hàm số y=f(x) nghịch biến trên mỗi khoảng (−∞;0), (2;+∞).
  • Đồ thị, c) Với mọi x∈(0;2) thì hàm số y=f(x) luôn nhận giá trị dương.
  • Đồ thị, d) Hàm số y=f(−x) nghịch biến trên khoảng (−2;0).
  • Hàm phân thức, a) Tập xác định của hàm số là D=ℝ∖{1}.
  • Hàm phân thức, b) Phương trình y′=0 có hai nghiệm nguyên.
  • Hàm phân thức, c) Hàm số đồng biến trên mỗi khoảng (0;1) và (2;+∞).
  • Hàm phân thức, d) Hàm số nghịch biến trên mỗi khoảng (0;1) và (1;2).

Đáp án theo nội dung gốc là: phần đồ thị a) Sai, b) Đúng, c) Sai, d) Sai; phần hàm phân thức a) Đúng, b) Sai, c) Sai, d) Đúng. Với phần đồ thị, cần đọc chiều biến thiên và vị trí của đồ thị so với trục hoành. Với hàm phân thức, dấu của đạo hàm xác nhận các ý a), c), d), nhưng cho thấy đáp án gốc ở ý b) mâu thuẫn với biểu thức đã cho.

Hình vẽ đồ thị y=f(x) và các nhận định đúng sai về hai hàm số

Vì sao những nhận định được đánh dấu đúng là đúng?

Ở phần đồ thị, nhận định b) yêu cầu xét riêng hai khoảng (−∞;0) và (2;+∞). Theo đáp án gốc, trên mỗi khoảng đó đồ thị đi xuống khi đọc từ trái sang phải, nên hàm số y=f(x) nghịch biến. Hai khoảng được xét tách biệt; nhận định này không nói rằng hàm số nghịch biến trên toàn bộ khoảng từ −∞ đến +∞.

Ở phần hàm phân thức, mẫu số x−1 bằng 0 tại x=1, nên ý a) đúng: tập xác định là ℝ∖{1}. Để kiểm tra ý d), ta viết y=x+2+1/(x−1), từ đó y′=1−1/(x−1)²=x(x−2)/(x−1)². Trên cả (0;1) và (1;2), tử số x(x−2) âm, còn mẫu số dương. Vì vậy y′<0 và hàm số nghịch biến trên từng khoảng ấy.

Đối chiếu các nhận định còn lại

  • Đồ thị, a) Sai: Đáp án gốc không xác nhận đồ thị đi lên trên toàn bộ (0;2). Muốn kết luận đồng biến trên một khoảng, cần kiểm tra chiều biến thiên trên cả khoảng, không chỉ tại vài điểm.
  • Đồ thị, c) Sai: Mệnh đề dùng từ “với mọi”, nên chỉ cần đồ thị có một điểm thuộc khoảng (0;2) nằm trên hoặc dưới trục hoành là đủ bác bỏ khẳng định f(x) luôn dương. Đây là vấn đề về dấu của giá trị hàm số, khác với chiều biến thiên ở ý a).
  • Đồ thị, d) Sai: Phép thay x bằng −x đảo chiều xét khoảng: khi x chạy từ −2 đến 0 thì −x chạy từ 2 về 0. Vì vậy f(−x) nghịch biến trên (−2;0) khi và chỉ khi f(x) đồng biến trên (0;2). Theo kết luận a) của đáp án gốc, ý d) cũng sai. Không thể xét dấu của f(−x) để quyết định tính nghịch biến.
  • Hàm phân thức, c) Sai: Hàm số đồng biến trên (2;+∞) vì y′>0 tại đó, nhưng lại nghịch biến trên (0;1) vì y′<0. Chỉ một trong hai khoảng đáp ứng yêu cầu là chưa đủ để nhận định đúng.
  • Hàm phân thức, b) có mâu thuẫn trong đáp án gốc: Nguồn đánh dấu ý này là Sai, nhưng từ đạo hàm đã tính, y′=0 khi x=0 hoặc x=2. Cả hai đều là số nguyên và đều thuộc tập xác định. Do đó, với biểu thức hàm số được in trong đề, nhận định b) thực tế là đúng; không thể đưa ra căn cứ toán học để bảo vệ nhãn “Sai”.

Kiến thức cần dùng cho hai phần

Với bài cho đồ thị, xét tính đơn điệu bằng chiều đi lên hoặc đi xuống của đường biểu diễn khi x tăng; xét f(x) dương hay âm bằng vị trí của đồ thị so với trục hoành. Hai thao tác này trả lời hai câu hỏi khác nhau. Với hàm số f(−x), cần chú ý phép đổi biến x thành −x làm đảo chiều thứ tự các giá trị đầu vào.

Với hàm phân thức, trình tự kiểm tra là xác định nơi mẫu khác 0, tính đạo hàm, giải y′=0 rồi xét dấu y′ trên từng khoảng thuộc tập xác định. Không gộp hai khoảng nằm hai bên điểm x=1, vì hàm số không xác định tại điểm đó.

Cách nhận diện nhanh

Đọc đồ thị theo hai hướng riêng: trái sang phải để xét đồng biến, nghịch biến; trên hoặc dưới trục hoành để xét dấu f(x). Với phân thức đã cho, ghi nhớ y′=x(x−2)/(x−1)²: các mốc cần xét là 0, 1 và 2, trong đó 1 bị loại khỏi tập xác định. Kiểm tra lại nghiệm của y′=0 cũng giúp phát hiện mâu thuẫn ở đáp án gốc.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *