Nguyên hàm của 1/x ln x: đáp án đúng, giải thích chi tiết

Câu hỏi: Tìm họ các nguyên hàm của hàm số f(x) = (1/x)·ln x với mọi x ∈ (0; +∞).

  • A. ½ln x + C.
  • B. −1/x³ + C.
  • C. ½ln²x + C.
  • D. ln²x + C.

Đáp án đúng là C. ½ln²x + C. Hàm số f(x) = (1/x)·ln x có thừa số 1/x đúng bằng đạo hàm của ln x, nên chỉ cần đặt u = ln x là tích phân quy về dạng lũy thừa đơn giản, cho kết quả ½(ln x)² cộng hằng số C.

Đề bài tìm họ các nguyên hàm của hàm số f(x) = (1/x)ln x trên khoảng (0; +∞) kèm bốn phương án A, B, C, D

Vì sao đáp án C đúng

Điểm mấu chốt là nhận ra quan hệ đạo hàm – nguyên hàm giữa ln x và 1/x. Với x > 0, ta có (ln x)’ = 1/x, nên biểu thức (1/x)dx chính là vi phân của ln x. Điều này cho phép đổi biến và hạ bài toán về một nguyên hàm cơ bản.

  1. Đặt u = ln x. Khi đó du = (1/x)dx.
  2. Thay vào: ∫(1/x)·ln x dx = ∫u du.
  3. Nguyên hàm lũy thừa: ∫u du = u²/2 + C.
  4. Thay u = ln x trở lại: kết quả là ½(ln x)² + C, tức ½ln²x + C.

Cách thứ hai là tích phân từng phần, đúng như lời giải gốc. Đặt u = ln x và dv = (1/x)dx, suy ra du = (1/x)dx và v = ln x. Theo công thức ∫u dv = uv − ∫v du:

∫(1/x)·ln x dx = (ln x)(ln x) − ∫(ln x)·(1/x)dx = ln²x − ∫(1/x)·ln x dx.

Gọi I là nguyên hàm cần tìm, phương trình trở thành I = ln²x − I, do đó 2I = ln²x, hay I = ½ln²x + C. Đây là dạng tích phân từng phần “vòng” — tích phân ban đầu xuất hiện lại ở vế phải nên giải bằng phương trình theo I thay vì tính trực tiếp.

Kiểm tra lại bằng đạo hàm: (½ln²x + C)’ = ½·2ln x·(1/x) = (ln x)/x, đúng bằng f(x). Kết quả thỏa mãn định nghĩa nguyên hàm. Điều kiện x ∈ (0; +∞) đảm bảo cả ln x và 1/x đều xác định, nên không cần xét thêm trường hợp.

Vì sao các phương án còn lại sai

Ba phương án nhiễu đều có dạng “gần giống” kết quả đúng, và có thể bị loại nhanh bằng cách lấy đạo hàm đối chiếu với f(x).

  • A. ½ln x + C: đạo hàm là 1/(2x), thiếu hẳn thừa số ln x nên không bằng (ln x)/x. Phương án này sai ở chỗ lấy nguyên hàm của ln x thay vì bình phương nó — đây là lỗi nhầm giữa ∫ln x dx và ∫ln²x dạng vi phân.
  • B. −1/x³ + C: đạo hàm là 3/x⁴, một hàm hữu tỉ hoàn toàn, không chứa logarit. Phương án này chỉ đúng về hình thức “có mẫu chứa lũy thừa của x”, không liên quan gì đến cấu trúc của f(x).
  • D. ln²x + C: đạo hàm là 2ln x/x, tức gấp đôi f(x). Đây là phương án dễ nhầm nhất vì chỉ thiếu hệ số ½ — lỗi điển hình khi quên rằng ∫u du = u²/2 chứ không phải u².

Hệ thống kiến thức liên quan

Bài toán nằm ở chương Nguyên hàm – Tích phân, xoay quanh hai kỹ thuật cơ bản là đổi biến số và tích phân từng phần.

  • Đổi biến số: nếu đặt u = φ(x) thì du = φ'(x)dx. Muốn dùng được, biểu thức dưới dấu tích phân phải chứa sẵn φ'(x)dx. Ở đây φ(x) = ln x và φ'(x) = 1/x — sự trùng khớp đó là dấu hiệu nhận biết phép đổi biến.
  • Tích phân từng phần: ∫u dv = uv − ∫v du. Cách chọn u thường theo thứ tự ưu tiên logarit – đa thức – lượng giác – mũ; gặp ln x thì nên đặt u = ln x để hạ bậc logarit.
  • Nguyên hàm lũy thừa: ∫uⁿ du = u^(n+1)/(n+1) + C với n ≠ −1; riêng n = −1 cho ∫(1/u)du = ln|u| + C.
  • Tính chất tuyến tính: ∫[a·f(x) + b·g(x)]dx = a∫f(x)dx + b∫g(x)dx, dùng để tách nhỏ biểu thức phức tạp.
  • Hằng số C: họ nguyên hàm sai khác nhau một hằng số, nên đáp án luôn phải có “+ C”; thiếu C là thiếu vô số hàm.

Mở rộng tự nhiên: với mọi số nguyên n ≠ −1, ∫(1/x)(ln x)ⁿ dx = (ln x)^(n+1)/(n+1) + C. Trường hợp n = 0 cho ∫(1/x)dx = ln|ln x|… không đúng — với n = −1 thì ∫dx/(x ln x) = ln|ln x| + C. Cần phân biệt rõ hai dạng này để tránh nhầm lẫn.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Thấy tích của ln x với 1/x thì nghĩ ngay tới phép đặt u = ln x, vì 1/x là đạo hàm của ln x. Kết quả luôn là lũy thừa của ln x chia cho số mũ mới.

Công thức gốc đáng nhớ: ∫(1/x)·(ln x)ⁿ dx = (ln x)^(n+1)/(n+1) + C. Với n = 1 ta được ½ln²x + C — đúng bài này. Với n = 0, công thức cho ln x + C, khớp với nguyên hàm cơ bản.

Cách kiểm tra phản xạ: đạo hàm phương án vừa chọn, nếu ra đúng f(x) thì dừng. Cách này loại được cả ba phương án nhiễu trong vài giây và đặc biệt hữu ích khi đề có hệ số ½ gây nhiễu như phương án D.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *