Câu hỏi: Trung hòa 50 ml dung dịch methylamine cần 30 ml dung dịch HCl 0,1 M. Giả sử thể tích không thay đổi. Nồng độ mol của methylamine trong dung dịch là
- A. 0,06 M
- B. 0,05 M
- C. 0,04 M
- D. 0,01 M
Đáp án đúng là A. 0,06 M. Phản ứng trung hòa giữa methylamine (CH₃NH₂) và HCl diễn ra theo tỉ lệ mol 1 : 1, nên số mol base bằng số mol axit đã dùng; lấy 0,003 mol chia cho 0,05 lít thu được 0,06 M.

Vì sao đáp án A đúng
Bài toán thuộc dạng chuẩn độ axit – base đơn giản: biết thể tích và nồng độ của dung dịch HCl, từ đó suy ra số mol base trong mẫu methylamine. Cách giải gồm bốn bước.
- Tính số mol HCl đã dùng: n(HCl) = C × V = 0,1 × 0,03 = 0,003 mol. Ở đây 30 ml phải đổi thành 0,03 lít vì nồng độ mol được tính theo lít.
- Viết phương trình: CH₃NH₂ + HCl → CH₃NH₃Cl. Hệ số hai chất đều bằng 1, nên tỉ lệ mol là 1 : 1.
- Suy ra số mol methylamine: n(CH₃NH₂) = n(HCl) = 0,003 mol.
- Tính nồng độ: C = n / V = 0,003 / 0,05 = 0,06 M.
Điểm mấu chốt là phản ứng chỉ có một nhóm amine bậc một (–NH₂) nên chỉ nhận một proton; vì vậy không có chuyện một phân tử base trung hòa được hai phân tử HCl. Kết quả 0,06 M khớp đúng với dữ kiện đề cho và là phương án duy nhất tính ra từ phép chia trên.
Vì sao các phương án còn lại sai
Ba phương án B, C, D đều là kết quả của việc lệch số mol hoặc lệch thể tích chia, không phải của một cách hiểu khác đúng đắn.
- B. 0,05 M: xuất hiện khi chia 0,003 mol cho 0,06 lít thay vì 0,05 lít — tức lấy nhầm thể tích dung dịch methylamine (hoặc cộng thêm phần thể tích HCl). Đây là phương án dễ nhầm nhất vì 0,05 chính là con số “50 ml” trong đề, người làm dễ lấy luôn 50 làm mẫu số mà quên đổi sang lít hoặc đổi sai vị trí.
- C. 0,04 M: tương ứng phép chia 0,003 cho 0,075 lít, tức nhầm thể tích thành 75 ml (chẳng hạn cộng 50 ml với một nửa thể tích axit), không có căn cứ nào trong đề.
- D. 0,01 M: chỉ đúng nếu số mol base là 0,0005 mol hoặc thể tích dung dịch bị lấy thành 0,3 lít; cả hai đều sai so với dữ kiện 30 ml HCl 0,1 M.
Lưu ý thêm: nếu quên đổi đơn vị và tính 0,003 / 50 thì ra 6×10⁻⁵, một giá trị không có trong bốn phương án — dấu hiệu cho thấy bài này được thiết kế để kiểm tra thao tác đổi ml sang lít.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bài tập nằm trong chuyên đề amine và phản ứng axit – base, nên cần nắm chắc vài điểm nền tảng sau.
- Bản chất phản ứng: methylamine là base yếu, HCl là axit mạnh; base yếu vẫn phản ứng hoàn toàn với axit mạnh, tạo muối methylammonium chloride (CH₃NH₃Cl) tan tốt trong nước. Dung dịch sau phản ứng có môi trường axit yếu do cation CH₃NH₃⁺ phân li cho proton.
- Điều kiện áp dụng tỉ lệ 1 : 1: chỉ đúng với amine đơn chức (một nhóm –NH₂). Với amine đa chức như ethylenediamine (H₂N–CH₂–CH₂–NH₂), một phân tử cần hai phân tử HCl, khi đó n(base) = n(HCl)/2 và kết quả sẽ khác.
- Công thức gốc: C(M) = n(mol) / V(lít); đại lượng thể tích luôn phải đổi về lít trước khi chia. Với thể tích nhỏ, ghi nhớ 1 ml = 10⁻³ lít.
- Ý nghĩa của phép chuẩn độ: tại điểm trung hòa, số mol H⁺ do axit cấp đúng bằng số mol base nhận, nên chỉ cần hai dữ kiện (nồng độ và thể tích chất chuẩn) là xác định được nồng độ chất cần tìm.
- Lỗi thường gặp khi làm đề: nhầm đơn vị ml/lít, nhầm tỉ lệ mol khi amine đa chức, và cộng thể tích hai dung dịch dù đề đã cho thể tích riêng của từng dung dịch.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Với dạng “trung hòa V₁ ml base bằng V₂ ml axit C₂ M”, công thức gộp là C₁ = (C₂ × V₂) / V₁, chỉ cần giữ V₁ và V₂ cùng đơn vị vì ml triệt tiêu nhau. Áp dụng: C₁ = (0,1 × 30) / 50 = 0,06 M — tính nhẩm trong vài giây, không cần đổi sang lít.
Hai bước kiểm tra để tránh bẫy: thứ nhất, xác định amine đơn chức hay đa chức để chọn tỉ lệ mol; thứ hai, so kết quả với nồng độ axit — nồng độ base thường cùng bậc độ lớn với C(HCl), nên kết quả quá nhỏ như 0,01 M là dấu hiệu đã chia sai thể tích.
