Trận quyết chiến chống Tống thời Lý: giải thích đáp án

Câu hỏi: Trận quyết chiến chiến lược trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống thời Lý diễn ra tại

  • A. sông Bạch Đằng.
  • B. sông Như Nguyệt.
  • C. bến Đông Bộ Đầu.
  • D. đồn Ngọc Hồi – Đống Đa.

Đáp án đúng là B. sông Như Nguyệt. Trận quyết chiến chiến lược chống Tống thời Lý diễn ra trên phòng tuyến sông Như Nguyệt (sông Cầu), nơi Lý Thường Kiệt chặn đứng và đánh bại quân Tống do Quách Quỳ chỉ huy. Đây là trận đánh mang tính quyết định kết thúc cuộc kháng chiến 1075-1077.

Trận quyết chiến chiến lược chống quân Tống thời Lý trên phòng tuyến sông Như Nguyệt

Vì sao đáp án đúng là sông Như Nguyệt

Sau khi chủ động tiến công sang đất Tống (cuối 1075) để phá tan âm mưu tập kết lực lượng, Lý Thường Kiệt rút quân về nước và cho xây dựng hệ thống phòng ngự chống Tống dọc sông Như Nguyệt — đoạn sông Cầu chảy qua Bắc Ninh, Bắc Giang ngày nay. Đây là con đường bộ duy nhất khả dụng cho đại quân Tống tiến vào Thăng Long, nên chặn ở đây là chặn đúng huyệt.

Phòng tuyến được đắp bằng đất, cắm cọc tre gỗ dày đặc, dài hàng chục km, có quân đóng giữ nhiều lớp. Cuối 1076, quân Tống do Quách Quỳ, Triệu Tiết chỉ huy vượt biên giới, nhiều lần tìm cách vượt sông đều bị đẩy lùi. Đến đầu 1077, quân Tống chịu tổn thất nặng, tinh thần suy sụp; Lý Thường Kiệt cho quân vượt sông phản công, phá tan đại bại địch. Quân Tống rút chạy, cuộc kháng chiến kết thúc thắng lợi. Chính tại phòng tuyến này, bài thơ Nam quốc sơn hà tương truyền được đọc lên để khích lệ quân sĩ và làm nản lòng địch.

Một số tư liệu tham khảo ghi đáp án A (sông Bạch Đằng), nhưng đó là sự nhầm lẫn với chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền năm 938 hoặc của Trần Hưng Đạo năm 1288. Trong kháng chiến chống Tống thời Lý, không có trận quyết chiến nào trên sông Bạch Đằng.

Vì sao các phương án còn lại sai

Ba phương án nhiễu đều là những địa danh chiến thắng nổi tiếng, nhưng gắn với triều đại và thế kỷ khác.

  • A. sông Bạch Đằng: gắn với chiến thắng Ngô Quyền trước quân Nam Hán (938) và chiến thắng Trần Hưng Đạo trước quân Nguyên – Mông (1288). Năm 981, Lê Hoàn cũng thắng Tống ở đây, nhưng đó là thời Tiền Lê, không phải thời Lý. Đây là phương án dễ nhầm nhất vì vừa đúng “chống Tống” vừa là địa danh chiến thắng nổi tiếng.
  • C. bến Đông Bộ Đầu: nơi quân dân nhà Trần đánh bại quân Mông Cổ lần thứ nhất (1258), thuộc thế kỷ XIII, cách thời Lý hơn một thế kỷ.
  • D. đồn Ngọc Hồi – Đống Đa: chiến thắng của vua Quang Trung trước quân Thanh, mùa xuân 1789, thuộc thời Tây Sơn.

Câu 42: Thuật ngữ “khởi nghĩa” thời Bắc thuộc

Câu hỏi: Trong lịch sử dân tộc Việt Nam thời Bắc thuộc, thuật ngữ “khởi nghĩa” được hiểu là

  • A. đấu tranh bảo vệ nền độc lập, chủ quyền.
  • B. phong trào đấu tranh của nông dân nghèo.
  • C. cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ.
  • D. phong trào đấu tranh của thợ thủ công.

Đáp án đúng là C. cuộc đấu tranh giành lại độc lập, tự chủ. Thời Bắc thuộc, đất nước mất quyền tự chủ, nên “khởi nghĩa” là cuộc nổi dậy nhằm lật ách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc, giành lại quyền làm chủ đất nước.

Từ “khởi nghĩa” gồm “khởi” (dấy lên) và “nghĩa” (việc chính đáng), hàm ý hành động chính nghĩa. Trong bối cảnh Bắc thuộc, mục tiêu ấy luôn gắn với độc lập dân tộc: khởi nghĩa Hai Bà Trưng (40), khởi nghĩa Bà Triệu (248), khởi nghĩa Lý Bí (542), khởi nghĩa Mai Thúc Loan (722), khởi nghĩa Phùng Hưng (cuối thế kỷ VIII). Đáp án A sai vì “bảo vệ nền độc lập” ứng với khái niệm kháng chiến — khi đất nước đã có chủ quyền và bị xâm lược; thời Bắc thuộc nước ta đang bị đô hộ, phải giành lại chứ không phải giữ. Đáp án B và D sai vì thu hẹp sai bản chất: các cuộc khởi nghĩa thời kỳ này do hào trưởng, thủ lĩnh địa phương lãnh đạo, quy tụ nhiều tầng lớp, không phải phong trào riêng của nông dân nghèo hay thợ thủ công.

Hệ thống kiến thức liên quan

Hai câu hỏi cùng kiểm tra một kỹ năng: gắn địa danh, sự kiện với đúng triều đại và đúng thế kỷ. Bảng mốc cần nhớ:

  • 938 — Ngô Quyền thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, chấm dứt hơn 1000 năm Bắc thuộc.
  • 981 — Lê Hoàn thắng quân Tống trên sông Bạch Đằng (thời Tiền Lê).
  • 1075-1077 — kháng chiến chống Tống thời Lý: Lý Thường Kiệt chủ động tiến công, rồi xây dựng phòng tuyến sông Như Nguyệt và thắng lớn tại đây.
  • 1258 — quân dân nhà Trần thắng Mông Cổ ở Đông Bộ Đầu.
  • 1288 — Trần Hưng Đạo thắng quân Nguyên – Mông trên sông Bạch Đằng.
  • 1789 — Quang Trung đại phá quân Thanh tại Ngọc Hồi – Đống Đa.

Về mặt thuật ngữ, cần phân biệt rõ: khởi nghĩa là đứng lên giành lại độc lập, tự chủ khi đang bị đô hộ; kháng chiến là chống ngoại xâm để bảo vệ nền độc lập đã có. Thời Bắc thuộc dùng “khởi nghĩa”, các triều đại tự chủ về sau dùng “kháng chiến”.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Với câu hỏi địa danh chiến thắng, hãy neo theo cặp “triều đại – con sông”: nhà Lý đi với sông Như Nguyệt, nhà Trần và Ngô Quyền đi với sông Bạch Đằng. Câu nào có chữ “thời Lý” thì loại ngay Bạch Đằng, Đông Bộ Đầu, Ngọc Hồi – Đống Đa.

Mẹo nhớ phòng tuyến: Lý Thường Kiệt “đánh trước, chặn sau” — tiến công sang Tống rồi rút về đắp phòng tuyến trên sông Cầu, tức sông Như Nguyệt. Còn với câu hỏi thuật ngữ, chỉ cần đối chiếu: đang bị đô hộ mà nổi dậy thì là “giành lại độc lập, tự chủ” — chọn C.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *