Thành phần nào không bị lệch hướng trong trường điện? Đáp án C

Câu hỏi: Thành phần nào không bị lệch hướng trong trường điện?

  • A. Tia α.
  • B. Proton.
  • C. Nguyên tử hydrogen.
  • D. Tia âm cực.

Đáp án đúng là C. Nguyên tử hydrogen. Điện trường chỉ làm lệch hướng hạt mang điện tích. Nguyên tử hydrogen trung hòa về điện nên không chịu lực điện, trong khi tia α, proton và tia âm cực đều mang điện.

Sơ đồ mô tả các hạt alpha, proton, nguyên tử hydrogen và tia âm cực khi đi vào trường điện

Vì sao đáp án C đúng?

Mấu chốt của câu hỏi là bản chất điện tích của từng hạt. Lực điện tác dụng lên một hạt theo công thức F = qE, trong đó q là điện tích của hạt và E là cường độ điện trường. Hệ quả trực tiếp: nếu q = 0 thì F = 0, hạt chuyển động thẳng đều, không đổi hướng.

Nguyên tử hydrogen gồm một proton ở hạt nhân (điện tích +e) và một electron ở lớp vỏ ngoài (điện tích −e). Tổng đại số điện tích bằng 0, nên đây là hạt trung hòa về điện. Đặt nguyên tử hydrogen vào trường điện, lực điện tác dụng lên hạt nhân và lực điện tác dụng lên electron ngược chiều và bù trừ nhau, hợp lực bằng không. Vì vậy quỹ đạo của nguyên tử hydrogen không bị lệch.

Cần phân biệt rõ: không bị lệch hướng không có nghĩa là không chịu gì cả. Trường điện vẫn tác dụng lực lên từng thành phần bên trong nguyên tử, chỉ là hai lực ấy triệt tiêu nhau ở mức toàn hạt. Đây cũng là lý do người ta dùng trường điện để tách các hạt theo điện tích trong các thí nghiệm vật lý hạt.

Vì sao các phương án A, B, D sai?

Cả ba phương án còn lại đều là hạt mang điện tích, nên đều bị lệch hướng trong trường điện — chỉ khác chiều lệch và mức lệch.

Tia α là dòng hạt nhân helium (gồm 2 proton và 2 neutron), mang điện tích +2e. Vì điện tích lớn gấp đôi proton nhưng khối lượng lại lớn khoảng bốn lần, tia α bị lệch ít hơn proton trong cùng một điện trường — nhưng vẫn lệch, không thể “không bị lệch”.

Proton mang điện tích +e, chịu lực điện cùng chiều đường sức (nếu điện trường hướng từ bản dương sang bản âm), nên lệch về phía bản âm. Đây là phương án dễ nhầm nhất nếu người học chỉ nhớ “hạt nhân thì nặng, khó lệch” mà quên rằng nó vẫn mang điện.

Tia âm cực thực chất là dòng electron mang điện tích −e, lệch ngược chiều so với proton và tia α. Thí nghiệm phóng tia âm cực qua điện trường chính là bằng chứng lịch sử cho thấy electron mang điện âm.

Hệ thống kiến thức liên quan

Bảng đối chiếu nhanh bản chất điện tích của bốn đối tượng trong đề:

  • Tia α: hạt nhân helium, điện tích +2e, bị lệch về bản âm.
  • Proton: điện tích +e, bị lệch về bản âm.
  • Nguyên tử hydrogen: trung hòa, điện tích tổng 0, không bị lệch.
  • Tia âm cực: dòng electron, điện tích −e, bị lệch về bản dương.

Nguyên tắc chung: điện trường chỉ làm lệch hướng hạt mang điện tích thực sự. Muốn xét một hạt có bị lệch hay không, trước tiên phải xác định tổng điện tích của hạt đó, chứ không dựa vào khối lượng hay tên gọi. Ion dương lệch về bản âm, ion âm lệch về bản dương, hạt trung hòa đi thẳng.

Lưu ý thêm về ion: nếu đề cho ion hydrogen H⁺ (tức proton) hay H⁻ thì đáp án sẽ khác, vì chúng mang điện. Chỉ nguyên tử hydrogen trung hòa mới đứng yên về hướng. Đây là điểm phân biệt quan trọng giữa “nguyên tử” và “ion”.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Câu hỏi dạng này luôn xoay quanh một câu hỏi duy nhất: hạt đó có điện tích tổng bằng 0 hay không. Nếu bằng 0, chọn ngay; nếu khác 0, loại.

Cách nhớ gọn: “Trung hòa thì đi thẳng, mang điện thì bẻ cong.” Với bốn phương án quen thuộc — tia α (+), proton (+), tia âm cực (−), nguyên tử hydrogen (0) — chỉ cần đếm dấu điện tích là ra đáp án trong vài giây.

Bẫy thường gặp: đề có thể thay “nguyên tử hydrogen” bằng “neutron” hoặc “tia gamma” — cả hai cũng trung hòa nên cũng không bị lệch. Ngược lại, nếu đề dùng “ion hydrogen” thì phải xét dấu điện tích của ion đó, không được máy móc chọn theo từ “hydrogen”.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *