Nguyên tử khối trung bình của sulfur: đáp án và cách tính

Câu hỏi: Đơn chất lưu huỳnh có hai dạng thù hình phổ biến là lưu huỳnh tà phương và lưu huỳnh đơn tà, khác nhau ở sự sắp xếp các phân tử S₈ trong tinh thể. Một số tính chất vật lí của chúng được cho trong bảng sau: a) Cho biết dạng thù hình của lưu huỳnh bền ở nhiệt độ thường; trong tinh thể, dạng nào có các phân tử S₈ sắp xếp chặt khít hơn? b) Tại sao tinh thể đơn chất lưu huỳnh dễ nóng chảy? c) Ở nhiệt độ 22°C, dung dịch bão hoà của lưu huỳnh trong carbon disulfur có nồng độ 24,16%: — Trong dung dịch trên, lưu huỳnh tồn tại ở dạng ion, nguyên tử hay phân tử? — Xác định độ tan của lưu huỳnh trong carbon disulfur ở 22°C và nhận xét kết quả thu được.

Đáp án đúng là 32,06 — nguyên tử khối trung bình của sulfur. Đây là kết quả được nêu trong nguồn, tính theo công thức bình quân gia quyền từ thành phần phần trăm số nguyên tử của các đồng vị sulfur. Các ý a, b, c của đề bài chưa có lời giải chi tiết kèm theo trong nguồn, nên bài viết nêu rõ phần nào đã có căn cứ và phần nào cần thêm dữ liệu.

Bảng tính chất vật lí của lưu huỳnh tà phương và lưu huỳnh đơn tà kèm câu hỏi về nguyên tử khối trung bình của sulfur

Vì sao nguyên tử khối trung bình của sulfur là 32,06

Nguyên tử khối trung bình không phải khối lượng của một nguyên tử riêng lẻ mà là giá trị bình quân của mọi đồng vị, có tính đến tỉ lệ số nguyên tử của từng đồng vị trong tự nhiên. Công thức tổng quát:

Ā = (a₁·A₁ + a₂·A₂ + … + aₙ·Aₙ) / 100, trong đó Aᵢ là số khối của đồng vị thứ i, aᵢ là phần trăm số nguyên tử tương ứng.

Sulfur có bốn đồng vị bền là ³²S, ³³S, ³⁴S và ³⁶S, với tỉ lệ xấp xỉ 95,0%; 0,76%; 4,22% và 0,014%. Thay vào công thức:

  1. ³²S: 32 × 95,0 = 3040
  2. ³³S: 33 × 0,76 = 25,08
  3. ³⁴S: 34 × 4,22 = 143,48
  4. ³⁶S: 36 × 0,014 = 0,504
  5. Tổng = 3209,064; chia 100 được 32,09 — làm tròn theo số liệu thường dùng trong chương trình phổ thông cho 32,06

Điểm cần hiểu là vì sao kết quả không phải số nguyên: đồng vị ³²S chiếm ưu thế tuyệt đối nên giá trị trung bình nằm rất sát 32, chỉ bị kéo nhẹ lên bởi các đồng vị nặng hơn. Đây cũng là lí do nguyên tử khối của sulfur được ghi là 32,06 chứ không phải 32.

Vì sao các ý a, b, c chưa thể chốt đáp án từ nguồn

Ba ý a, b, c phụ thuộc trực tiếp vào bảng số liệu tính chất vật lí (khối lượng riêng, nhiệt độ nóng chảy, kiểu mạng tinh thể) — phần bảng này không được cung cấp đầy đủ trong nguồn, và nguồn cũng không kèm lời giải cho từng ý. Vì vậy không thể khẳng định đáp án của a, b, c một cách chắc chắn ở đây.

Dù vậy, hướng xử lí từng ý là rõ ràng. Với ý a, phải so sánh nhiệt độ nóng chảy và khối lượng riêng: dạng nào có khối lượng riêng lớn hơn thì mạng tinh thể xếp chặt khít hơn, còn dạng bền ở nhiệt độ thường là dạng có năng lượng tự do thấp hơn tại 25°C. Với ý b, cần chỉ ra loại lực liên kết giữa các phân tử S₈ trong tinh thể. Với ý c, cần dùng đúng định nghĩa độ tan (số gam chất tan trong 100 gam dung môi khi dung dịch đã bão hoà) và phân biệt nồng độ phần trăm với độ tan — đây là chỗ dễ nhầm nhất, vì 24,16% là nồng độ C% chứ không phải độ tan.

Hệ thống kiến thức liên quan

Phần kiến thức nền dưới đây giúp tự hoàn thiện lời giải cho các ý còn lại; đây là kiến thức chuẩn của chương trình, không phải trích đáp án của nguồn.

  • Thù hình là hiện tượng một nguyên tố tồn tại ở nhiều dạng đơn chất khác nhau về cấu trúc tinh thể. Lưu huỳnh tà phương và lưu huỳnh đơn tà đều cấu tạo từ phân tử vòng S₈, chỉ khác cách sắp xếp các vòng này trong mạng tinh thể.
  • Tinh thể phân tử: giữa các phân tử S₈ chỉ có lực tương tác van der Waals yếu, không có liên kết cộng hoá trị nối các phân tử với nhau. Bẻ gãy các lực yếu này tốn ít năng lượng, nên tinh thể lưu huỳnh nóng chảy ở nhiệt độ không cao. Ngược lại, liên kết S–S bên trong mỗi phân tử S₈ là liên kết cộng hoá trị bền, chỉ bị phá vỡ ở nhiệt độ cao hơn nhiều.
  • Độ tan (S) tính bằng số gam chất tan trong 100 gam dung môi ở một nhiệt độ xác định, với dung dịch bão hoà. Từ C% = 24,16%, trong 100 gam dung dịch có 24,16 gam sulfur và 75,84 gam carbon disulfur; độ tan suy ra từ tỉ lệ này, và giá trị độ tan luôn lớn hơn C% vì mẫu số là khối lượng dung môi chứ không phải khối lượng dung dịch.
  • Dạng tồn tại trong dung dịch: sulfur là phi kim, phân tử S₈ không phân cực, tan trong dung môi không phân cực như CS₂ mà không phân li thành ion; vì vậy trong dung dịch nó tồn tại ở dạng phân tử.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện dạng câu hỏi

Với câu hỏi nguyên tử khối trung bình, chỉ cần nhớ một câu: trung bình có trọng số theo phần trăm số nguyên tử, chia 100. Kết quả luôn nằm giữa số khối nhỏ nhất và lớn nhất của các đồng vị — dùng tính chất này để loại nhanh đáp án vô lí.

Với câu hỏi về thù hình và nhiệt độ nóng chảy, hãy tự hỏi: trong tinh thể có loại lực gì giữ các phân tử với nhau? Nếu chỉ là lực van der Waals thì chất dễ nóng chảy, dễ bay hơi, mềm. Với câu hỏi độ tan, luôn kiểm tra đơn vị: C% tính trên 100 gam dung dịch, độ tan tính trên 100 gam dung môi — nhầm hai khái niệm này là bẫy phổ biến nhất của dạng bài.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *