Đồng phân C3H9N, C4H11N và đáp án bài toán amin với HCl

Câu hỏi: Viết công thức cấu tạo và gọi tên các đồng phân có công thức phân tử C₃H₉N, C₄H₁₁N và amine thơm. Cho 1,350 g hỗn hợp 3 amine đều đơn chức, bậc 1 tác dụng vừa đủ với V (mL) dung dịch HCl 0,1 M, thu được 2,445 g muối khan. Giá trị của V là bao nhiêu? Viết phương trình phản ứng khi cho amine tác dụng với HCl.

Đáp án đúng là: C₃H₉N gồm propylamine và isopropylamine; C₄H₁₁N gồm butylamine, sec-butylamine, isobutylamine và tert-butylamine; amine thơm là aniline C₆H₅NH₂; V = 300 mL. Các đồng phân được xác định bằng cách ghép đồng phân mạch cacbon với vị trí nhóm –NH₂, còn giá trị V suy ra từ định luật bảo toàn khối lượng cho phản ứng R–NH₂ + HCl → R–NH₃Cl.

Đề bài viết công thức cấu tạo và gọi tên đồng phân C3H9N, C4H11N và amin thơm, kèm bài toán amin tác dụng với dung dịch HCl

Vì sao đáp án đúng

Amine đơn chức có công thức chung CₙH₂ₙ₊₃N với amin no, mạch hở. Muốn liệt kê đủ đồng phân, phải làm hai việc độc lập: vẽ hết các khung cacbon có thể có, rồi với mỗi khung đặt nhóm –NH₂ vào các vị trí không tương đương.

C₃H₉N chỉ có một khung cacbon (mạch thẳng 3C), nên có hai vị trí đặt nhóm chức:

  • CH₃–CH₂–CH₂–NH₂: propan-1-amine, tên thông dụng propylamine.
  • CH₃–CH(NH₂)–CH₃: propan-2-amine, tên thông dụng isopropylamine.

C₄H₁₁N có hai khung cacbon. Khung thẳng 4C cho hai đồng phân, khung nhánh cho hai đồng phân:

  • CH₃–CH₂–CH₂–CH₂–NH₂: butan-1-amine (butylamine).
  • CH₃–CH₂–CH(NH₂)–CH₃: butan-2-amine (sec-butylamine).
  • (CH₃)₂CH–CH₂–NH₂: 2-methylpropan-1-amine (isobutylamine).
  • (CH₃)₃C–NH₂: 2-methylpropan-2-amine (tert-butylamine).

Amin thơm là hợp chất có nhóm –NH₂ gắn trực tiếp vào nguyên tử cacbon của vòng benzen. Trường hợp đơn giản nhất là C₆H₅–NH₂, tên là aniline (phenylamine). Cần phân biệt: C₆H₅–CH₂–NH₂ là benzylamine, nhóm –NH₂ nằm ở mạch nhánh nên không phải amin thơm theo định nghĩa này.

Câu 2 giải bằng bảo toàn khối lượng. Phản ứng chung: R–NH₂ + HCl → R–NH₃Cl. Khối lượng tăng từ 1,350 g lên 2,445 g chính là khối lượng HCl đã cộng vào:

  1. m(HCl) = 2,445 − 1,350 = 1,095 g.
  2. n(HCl) = 1,095 / 36,5 = 0,03 mol.
  3. Vì amine đơn chức nên n(amine) = n(HCl) = 0,03 mol; kiểm tra lại: M trung bình = 1,350 / 0,03 = 45 g/mol, hoàn toàn hợp lí với hỗn hợp amine đơn chức bậc 1.
  4. V = n / C_M = 0,03 / 0,1 = 0,3 L = 300 mL.

Kết quả này trùng khớp với biểu thức rút ra từ cách tính khối lượng mol muối: V = 24,45 / (R + 53,5) mL. Thay R = 28 (suy từ M = 45) được 24,45 / 81,5 = 0,3, tức 300 mL.

Các lỗi thường gặp khi làm dạng bài này

Lỗi phổ biến nhất ở câu 1 là chỉ đếm khung cacbon mà bỏ qua vị trí nhóm –NH₂, dẫn đến thiếu đồng phân. Với C₃H₉N, nếu chỉ vẽ một mạch thẳng sẽ mất isopropylamine. Với C₄H₁₁N, cùng khung 4C thẳng nhưng –NH₂ ở C1 và C2 cho hai chất khác nhau, không phải một.

Lỗi thứ hai là nhầm bậc amine với bậc cacbon. Bậc amine tính bằng số gốc hydrocarbon gắn vào nguyên tử N, không liên quan bậc của nguyên tử C mang nhóm –NH₂. Vì vậy tert-butylamine vẫn là amine bậc 1 dù cacbon mang –NH₂ là cacbon bậc ba.

Lỗi thứ ba ít được chú ý: C₄H₁₁N có tổng cộng 8 đồng phân amine, không phải 4. Ngoài 4 amine bậc 1 kể trên còn N-methylpropan-1-amine, N-methylpropan-2-amine, N-ethylethanamine (ba amine bậc 2) và N,N-dimethylethanamine (amine bậc 3). Đề bài chỉ giới hạn ở amine bậc 1 nên đáp án dừng ở 4 chất; nếu đề không giới hạn mà trả lời 4 thì bị thiếu. Tương tự, C₃H₉N có 4 đồng phân, trong đó hai chất bậc 1 là đáp án, còn N-methylethanamine và trimethylamine thuộc bậc 2 và bậc 3.

Ở câu 2, sai lầm hay gặp là đi theo hướng tính khối lượng mol trung bình rồi bí vì chưa biết R. Biểu thức V = 24,45 / (R + 53,5) mL chỉ là kết quả trung gian, không phải đáp án số. Định luật bảo toàn khối lượng cho kết quả ngay mà không cần biết thành phần hỗn hợp. Hai lỗi khác: quên đổi 0,3 L sang 300 mL, và cho rằng HCl dư nên tính theo chất kia — đề đã ghi “vừa đủ”, tức n(amine) = n(HCl).

Hệ thống kiến thức liên quan

Amine là dẫn xuất của ammonia khi thay một hay nhiều nguyên tử H bằng gốc hydrocarbon. Bậc amine bằng số gốc hydrocarbon liên kết với N: bậc 1 là R–NH₂, bậc 2 là R–NH–R’, bậc 3 là R–N(R’)–R”.

Danh pháp: tên gốc–chức lấy tên gốc hydrocarbon + “amine” (methylamine, aniline); tên thay thế theo IUPAC đánh số mạch dài nhất chứa N, thêm vị trí và hậu tố -amine (ethanamine, propan-2-amine).

Tính chất hóa học đặc trưng của amine là tính base do cặp electron tự do trên N. Amine tan trong nước làm quỳ tím hóa xanh, tác dụng với axit tạo muối amoni tan: R–NH₂ + HCl → R–NH₃Cl. Aniline có tính base rất yếu vì cặp electron trên N tham gia liên hợp với vòng benzen, nên không làm đổi màu quỳ tím; muối phenylamoni clorua bị thủy phân ngay trong nước. Ngoài ra amine còn phản ứng với axit nitrơ, với dẫn xuất halogen, và amine bậc 1 tác dụng với HNO₂/HCl ở nhiệt độ thấp cho muối điazoni (với amin thơm).

Hệ quả tính toán cần nhớ: với amine đơn chức, n(amine) = n(HCl) = n(muối); khối lượng muối = khối lượng amine + 36,5 × n(HCl). Công thức rút gọn hay dùng: n(HCl) = (m_muối − m_amine) / 36,5.

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Với câu hỏi “C₄H₁₁N có bao nhiêu đồng phân”, hãy tách đôi: đếm mạch cacbon trước (2 khung: thẳng và nhánh), rồi đếm vị trí nhóm –NH₂ trên mỗi khung (2 + 2). Với amine bậc 1, số đồng phân đúng bằng số vị trí cacbon không tương đương cộng lại: C₃H₉N → 2, C₄H₁₁N → 4, C₅H₁₃N → 8.

Phân biệt tiền tố nhanh: “n-” là mạch thẳng, “sec-” là nhóm –NH₂ gắn vào cacbon bậc hai của mạch thẳng, “iso-” là mạch nhánh có nhóm –CH(CH₃)₂, “tert-” là cacbon mang –NH₂ gắn ba nhóm methyl.

Với bài toán amine + HCl, thấy đề cho khối lượng amine và khối lượng muối thì nghĩ ngay tới bảo toàn khối lượng: chênh lệch khối lượng chính là HCl. Chỉ cần một phép chia 36,5 và một phép chia nồng độ là ra thể tích; đừng sa vào việc tìm R trung bình khi đề không yêu cầu xác định công thức từng amine.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *