Câu hỏi: Hàng hóa nào sau đây có độ co dãn của cầu theo giá nhỏ nhất?
- A. Sữa Cô gái Hà Lan
- B. Sữa
- C. Sữa Vinamilk
- D. Sữa Dozzi
Đáp án đúng là B. Sữa. Đây là danh mục hàng hóa thiết yếu, rộng hơn ba thương hiệu cụ thể còn lại, nên lượng cầu ít phản ứng nhất khi giá thay đổi. Bài toán xoay quanh khái niệm độ co dãn của cầu theo giá và sự khác nhau giữa một ngành hàng với một nhãn hiệu.

Vì sao “Sữa” có độ co dãn của cầu theo giá nhỏ nhất
Độ co dãn của cầu theo giá đo mức phản ứng của lượng cầu trước một phần trăm thay đổi của giá. Hệ số này càng nhỏ thì người mua càng “ì” với biến động giá; hàng hóa càng thiết yếu và càng khó thay thế thì hệ số càng thấp.
Sữa thuộc nhóm hàng tiêu dùng thiết yếu, gắn với nhu cầu dinh dưỡng hằng ngày, đặc biệt với trẻ nhỏ và người cao tuổi. Khi giá sữa nói chung tăng, người tiêu dùng vẫn phải mua gần như đủ lượng cũ, cùng lắm là giảm chút ít hoặc chuyển sang dung tích nhỏ hơn. Không có hàng hóa nào thay thế trọn vẹn được sữa trong vai trò cung cấp canxi và đạm động vật, nên cầu co lại rất chậm.
Ba phương án còn lại đều là nhãn hiệu cụ thể. Ở cấp độ thương hiệu, người mua có rất nhiều lựa chọn thay thế gần như hoàn hảo: nếu Sữa Vinamilk tăng giá, người mua chuyển ngay sang Sữa Cô gái Hà Lan, Sữa Dozzi hoặc bất kỳ nhãn khác cùng kệ hàng. Chính vì thế, cầu đối với một nhãn hiệu nhạy cảm với giá hơn hẳn cầu đối với cả ngành hàng sữa.
Nguyên tắc chung: phạm vi hàng hóa càng hẹp thì độ co dãn càng lớn; phạm vi càng rộng và càng thiết yếu thì độ co dãn càng nhỏ. Trong bốn lựa chọn, “Sữa” là phạm vi rộng nhất, nên có độ co dãn nhỏ nhất.
Vì sao các phương án còn lại sai
Cả ba phương án A, C, D đều là thương hiệu, không phải ngành hàng, nên đều có độ co dãn lớn hơn phương án B.
- A. Sữa Cô gái Hà Lan: một nhãn cụ thể của Vinamilk, có nhiều sản phẩm cùng loại thay thế trên thị trường. Giá nhãn này tăng, người mua đổi nhãn ngay, lượng cầu giảm mạnh.
- C. Sữa Vinamilk: thương hiệu lớn nhưng vẫn chỉ là một lựa chọn trong ngành sữa. Khách hàng trung thành có, nhưng phần lớn người mua sẵn sàng chuyển nhãn nếu chênh lệch giá đủ lớn.
- D. Sữa Dozzi: nhãn có độ phổ biến và tập khách hẹp hơn, càng dễ bị thay thế bởi các nhãn khác, nên cầu càng nhạy với giá.
Phương án dễ nhầm nhất là C, bởi Vinamilk là thương hiệu quen thuộc và có lượng khách trung thành đông. Nhưng “quen” không đồng nghĩa với “không thể thay thế”: chỉ cần so sánh với chính ngành hàng sữa, mức độ thay thế ở cấp thương hiệu vẫn cao hơn rõ rệt, nên độ co dãn vẫn lớn hơn phương án B.
Hệ thống kiến thức liên quan về độ co dãn của cầu theo giá
Cần phân biệt rõ hai cách viết “co giãn” và “co dãn” — cùng một khái niệm, chỉ khác cách dùng từ; trong đề bài và sách tham khảo, cả hai đều xuất hiện.
Công thức thường dùng: ED = (% thay đổi lượng cầu) / (% thay đổi giá). Vì lượng cầu và giá vận động ngược chiều, hệ số mang dấu âm; khi so sánh người ta xét giá trị tuyệt đối.
- |ED| > 1: cầu co dãn nhiều — hàng xa xỉ, hàng có nhiều sản phẩm thay thế, cầu nhạy với giá.
- |ED| < 1: cầu co dãn ít — hàng thiết yếu, hàng khó thay thế, cầu ít nhạy với giá.
- |ED| = 1: cầu co dãn đơn vị — lượng cầu thay đổi đúng bằng tỉ lệ giá thay đổi.
- |ED| = 0: cầu hoàn toàn không co dãn — lượng cầu không đổi dù giá đổi.
Các yếu tố làm độ co dãn thấp: tính thiết yếu của hàng hóa, ít sản phẩm thay thế gần gũi, tỉ trọng chi tiêu nhỏ trong ngân sách, thời gian ngắn (người mua chưa kịp điều chỉnh thói quen), phạm vi hàng hóa rộng. Ngược lại, hàng xa xỉ, nhiều hàng thay thế, chiếm tỉ trọng lớn trong chi tiêu và xét trong dài hạn thì cầu co dãn mạnh. Hiểu quy luật này giúp doanh nghiệp định giá và dự báo doanh thu: hàng cầu ít co dãn thì tăng giá thường làm tổng doanh thu tăng.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhìn đề, hãy tách hai nhóm: một bên là tên ngành hàng chung, một bên là các nhãn hiệu. Ngành hàng chung luôn có độ co dãn nhỏ hơn, vì nó thiết yếu và không có hàng thay thế ở cấp độ tổng thể.
Câu thần chú: “Càng cụ thể càng dễ thay — càng chung càng khó thay”. Thương hiệu là cụ thể nên cầu co dãn mạnh; ngành hàng như sữa, gạo, muối, thuốc chữa bệnh là chung nên cầu co dãn yếu.
Một mẹo kiểm tra: tự hỏi “nếu mặt hàng này tăng giá gấp đôi, tôi có bỏ hẳn được không?”. Nếu câu trả lời là không, đó là hàng cầu ít co dãn — và đó chính là dạng đáp án câu hỏi đang tìm.
