Đáp án đúng/sai: tính chất hóa học methylamine và aniline

Câu hỏi: Cho các phát biểu về tính chất hóa học của dung dịch methylamine và dung dịch aniline. Hãy chọn đúng hoặc sai cho mỗi phát biểu:

  • a) Aniline phản ứng với HNO₂ ở nhiệt độ 0–5 °C tạo thành phenol.
  • b) Cả hai đều làm quỳ tím chuyển sang màu xanh.
  • c) Methylamine phản ứng với FeCl₃ tạo thành kết tủa Fe(OH)₃ màu nâu đỏ.
  • d) Có thể dùng nước bromine để nhận biết hai dung dịch amine trên.

Đáp án đúng là: a) Sai; b) Sai; c) Đúng; d) Đúng. Hai amine cùng có nhóm –NH₂ nhưng khác gốc hydrocarbon: methylamine là amin no, mạch hở, có tính base mạnh; aniline là amin thơm, tính base rất yếu nhưng vòng benzen lại dễ tham gia phản ứng thế. Chính khác biệt này quyết định đúng – sai của từng phát biểu về tính chất hóa học của methylamine và aniline.

Đề bài chọn đúng sai về tính chất hóa học của dung dịch methylamine và dung dịch aniline gồm bốn phát biểu a, b, c, d

Vì sao phát biểu c và d đúng

Hai phát biểu này đúng vì chúng mô tả đúng sản phẩm và hiện tượng đặc trưng của từng amine với thuốc thử.

Phát biểu c: methylamine tan trong nước tạo môi trường base theo cân bằng CH₃NH₂ + H₂O ⇌ CH₃NH₃⁺ + OH⁻. Ion Fe³⁺ từ FeCl₃ gặp OH⁻ sẽ kết tủa thành Fe(OH)₃ màu nâu đỏ:

3CH₃NH₂ + 3H₂O + FeCl₃ → Fe(OH)₃↓ + 3CH₃NH₃Cl

Đây là phản ứng trao đổi ion thông thường giữa base và muối của kim loại có hydroxide không tan, nên chỉ cần dung dịch amine đủ nồng độ là hiện tượng xuất hiện rõ. Aniline không cho phản ứng này vì nồng độ OH⁻ trong dung dịch quá nhỏ.

Phát biểu d: nhóm –NH₂ gắn vào vòng benzen làm tăng mật độ electron ở các vị trí ortho và para, nên aniline phản ứng rất nhanh với nước bromine ngay ở nhiệt độ thường, tạo 2,4,6-tribromoaniline kết tủa trắng:

C₆H₅NH₂ + 3Br₂ → 2,4,6-Br₃C₆H₂NH₂↓ + 3HBr

Methylamine không có vòng thơm nên không xảy ra phản ứng thế này; nó chỉ tạo muối tan với HBr, không có kết tủa. Vì vậy chỉ cần nhỏ nước bromine vào hai mẫu thử: mẫu nào xuất hiện kết tủa trắng là aniline, mẫu còn lại là methylamine.

Vì sao phát biểu a và b sai

Cả hai phát biểu đều sai vì gán sai sản phẩm hoặc sai hiện tượng cho amine thơm.

Phát biểu a: aniline phản ứng với HNO₂ (thường sinh ra tại chỗ từ NaNO₂ và HCl) ở 0–5 °C cho muối phenyldiazonium chloride, không phải phenol:

C₆H₅NH₂ + NaNO₂ + 2HCl → C₆H₅N₂⁺Cl⁻ + NaCl + 2H₂O

Phenol chỉ thu được khi đun nóng muối diazonium trong nước (phản ứng thủy phân, giải phóng N₂). Đây là bẫy dễ nhầm nhất của câu hỏi: cả hai chất đều chứa vòng benzen và đều gắn với oxygen ở một bước nào đó, nhưng điều kiện 0–5 °C chính là điều kiện giữ muối diazonium bền, chưa cho phenol.

Phát biểu b: chỉ methylamine làm quỳ tím chuyển xanh. Cặp electron tự do trên nguyên tử N của aniline tham gia liên hợp với hệ π của vòng benzen, làm giảm mật độ electron trên N, nên tính base giảm mạnh. Dung dịch aniline gần như trung tính và không làm đổi màu quỳ tím. Thứ tự so sánh tính base: CH₃NH₂ > NH₃ > C₆H₅NH₂.

Hệ thống kiến thức liên quan

  • Phân loại amin: theo gốc hydrocarbon (amin no, amin không no, amin thơm) và theo bậc (bậc một, bậc hai, bậc ba tính theo số gốc gắn vào N). Methylamine và aniline đều là amin bậc một.
  • Tính base: phụ thuộc mật độ electron trên N. Nhóm –CH₃ đẩy electron làm tăng tính base; vòng benzen hút electron (qua liên hợp) làm giảm tính base. Dung dịch methylamine làm quỳ tím hóa xanh và phenolphtalein hóa hồng; aniline thì không.
  • Phản ứng với HNO₂: amin bậc một mạch hở tạo alcohol và khí N₂; amin thơm bậc một tạo muối diazonium ở 0–5 °C; amin bậc hai tạo nitrosamine; amin bậc ba cho muối nitrosyl (amin no) hoặc tham gia thế nitroso vào vòng (amin thơm).
  • Phản ứng với dung dịch muối kim loại: amin có tính base đủ mạnh tạo kết tủa hydroxide với FeCl₃, CuSO₄, AlCl₃… màu đặc trưng của hydroxide tương ứng.
  • Phản ứng thế ở vòng thơm: aniline tác dụng với nước bromine cho kết tủa trắng 2,4,6-tribromoaniline; đây là phản ứng nhận biết đặc trưng của amin thơm.
  • Ba thuốc thử hay dùng để phân biệt amin: quỳ tím (phân biệt amin mạnh – yếu), nước bromine (nhận ra amin thơm), HNO₂ (nhận ra amin bậc một).

Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh

Gói gọn trong ba câu: “no thì xanh quỳ, thơm thì không”; “lạnh giữ diazo, nóng mới ra phenol”; “aniline gặp bromine – kết tủa trắng”.

Khi gặp dạng câu hỏi đúng/sai nhiều ý về hai amine này, hãy kiểm tra theo thứ tự: (1) chất đó no hay thơm, suy ra mạnh hay yếu về tính base; (2) thuốc thử đang xét có cần vòng thơm phản ứng hay chỉ cần môi trường base; (3) điều kiện nhiệt độ ghi trong đề có làm thay đổi sản phẩm không. Bám vào ba bước này sẽ tránh được các bẫy thường gặp như nhầm muối diazonium với phenol hay nhầm kết tủa hydroxide với kết tủa tribromaniline.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *