Chứng minh hình bình hành: 3 bài tập có lời giải chi tiết

Câu hỏi: Giải ba bài toán chứng minh tứ giác là hình bình hành:

  1. Cho hình bình hành ABCD, đường chéo BD. Từ A và C kẻ AH, CK vuông góc với BD (H, K ∈ BD). Chứng minh tứ giác AHCK là hình bình hành.
  2. Cho hình bình hành ABCD. Gọi O là giao điểm của hai đường chéo AC và BD. Qua O vẽ đường thẳng a cắt hai đường thẳng AD, BC lần lượt tại E, F. Qua O vẽ đường thẳng b cắt hai cạnh AB, CD lần lượt tại H, K. Chứng minh tứ giác EKFH là hình bình hành.
  3. Cho hình thang ABCD có AB ∥ CD và AB = ½ CD. Gọi E là trung điểm của CD.
    • a) Chứng minh tứ giác ABED là hình bình hành.
    • b) Chứng minh tứ giác ABCE là hình bình hành.

Đáp án đúng là: cả ba bài đều kết luận được tứ giác là hình bình hành — AHCK (bài 1), EKFH (bài 2), ABED và ABCE (bài 3). Mỗi kết luận đều dựa trực tiếp vào một dấu hiệu nhận biết hình bình hành: hai cạnh đối song song và bằng nhau, hoặc hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm mỗi đường. Nắm chắc cách chứng minh hình bình hành là điều kiện đủ để xử lý cả ba tình huống này.

Hình vẽ minh họa ba bài toán chứng minh tứ giác AHCK, EKFH, ABED và ABCE là hình bình hành

Bài 1: Vì sao tứ giác AHCK là hình bình hành

Kết luận AHCK là hình bình hành đứng vững vì tứ giác này có cặp cạnh đối AH và CK vừa song song vừa bằng nhau. Trước hết, đề gốc ghi chân đường vuông góc là E, F nhưng lại kết luận về tứ giác AHCK; bài giải dùng thống nhất H, K là chân đường vuông góc hạ từ A và C xuống BD.

  1. Vì AH ⊥ BD và CK ⊥ BD nên AH ∥ CK (hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thì song song với nhau).
  2. Xét hai tam giác vuông ABH và CDK: AB = CD (hai cạnh đối của hình bình hành ABCD); góc ABH = góc CDK (AB ∥ CD nên hai góc so le trong bằng nhau); góc AHB = góc CKD = 90°. Suy ra △ABH = △CDK (trường hợp cạnh huyền – góc nhọn), do đó AH = CK.
  3. Tứ giác AHCK có AH ∥ CK và AH = CK, tức có hai cạnh đối song song và bằng nhau, nên AHCK là hình bình hành.

Điểm cần lưu ý: bước 1 cho ta quan hệ song song, bước 2 cho ta quan hệ bằng nhau. Thiếu một trong hai thì chưa kết luận được, vì “hai cạnh đối song song” và “hai cạnh đối bằng nhau” là hai dấu hiệu khác nhau, còn “song song và bằng nhau” mới đúng là dấu hiệu dùng ở đây.

Bài 2: Vì sao tứ giác EKFH là hình bình hành

EKFH là hình bình hành vì hai đường chéo EF và HK cắt nhau tại trung điểm O của mỗi đường. Cái cần chứng minh chính là O là trung điểm của cả EF lẫn HK.

  1. Xét △AOE và △COF: OA = OC (O là giao điểm hai đường chéo hình bình hành ABCD nên O là trung điểm của AC); góc OAE = góc OCF (AD ∥ BC, hai góc so le trong); góc AOE = góc COF (hai góc đối đỉnh). Suy ra △AOE = △COF (g.c.g), do đó OE = OF, hay O là trung điểm của EF.
  2. Chứng minh tương tự với △AOH và △COK (dùng AB ∥ CD để có góc OAH = góc OCK), ta được OH = OK, hay O là trung điểm của HK.
  3. Tứ giác EKFH có hai đường chéo EF và HK cắt nhau tại trung điểm O của mỗi đường, nên EKFH là hình bình hành.

Cần phân biệt rõ: E, F nằm trên đường thẳng a còn H, K nằm trên đường thẳng b, nên EF và HK đúng là hai đường chéo của tứ giác EKFH. Nếu ghép nhầm thứ tự đỉnh, chẳng hạn xét tứ giác EHFK, thì EF và HK lại trở thành hai cạnh đối và lập luận trên không còn giá trị.

Bài 3: Vì sao ABED và ABCE là hình bình hành

Cả hai câu đều dựa trên một dữ kiện duy nhất: AB song song với CD và AB bằng nửa CD, trong khi E là trung điểm của CD nên DE = CE = ½ CD.

  1. So sánh độ dài: từ AB = ½ CD và DE = CE = ½ CD, suy ra AB = DE = CE.
  2. Câu a) Tứ giác ABED có AB ∥ DE (vì AB ∥ CD và E thuộc CD) và AB = DE, nên ABED là hình bình hành (dấu hiệu hai cạnh đối song song và bằng nhau).
  3. Câu b) Tứ giác ABCE có AB ∥ CE (cùng lí do trên) và AB = CE, nên ABCE là hình bình hành (cùng dấu hiệu).

Điểm dễ sai là xác định vị trí tương đối của các đỉnh. Trên cạnh CD, thứ tự các điểm là D, E, C; vì vậy cạnh đối diện với AB trong tứ giác ABED là DE, còn trong tứ giác ABCE là CE. Đổi vai hai đoạn này cho nhau sẽ dẫn tới việc ghép sai tứ giác và không chứng minh được gì.

Hệ thống kiến thức: các dấu hiệu nhận biết hình bình hành

Muốn chọn đúng dấu hiệu cho từng bài, cần nhớ đủ năm dấu hiệu nhận biết một tứ giác là hình bình hành:

  • Tứ giác có các cạnh đối song song.
  • Tứ giác có các cạnh đối bằng nhau.
  • Tứ giác có hai cạnh đối song song và bằng nhau.
  • Tứ giác có các góc đối bằng nhau.
  • Tứ giác có hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường.

Về tính chất, hình bình hành có các cạnh đối song song và bằng nhau, các góc đối bằng nhau, hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm của mỗi đường; giao điểm hai đường chéo là tâm đối xứng của hình. Ba bài trên lần lượt minh họa ba cách tiếp cận khác nhau: bài 1 dùng cạnh đối song song và bằng nhau, bài 2 dùng hai đường chéo, bài 3 dùng cạnh đối song song và bằng nhau sau khi khai thác giả thiết về độ dài và trung điểm.

Mẹo nhận diện nhanh dạng toán chứng minh hình bình hành

Đọc đề và tự hỏi: trong tay đang có loại dữ kiện nào, rồi chọn dấu hiệu tương ứng — có sẵn đường song song thì nghĩ tới cạnh đối song song, có sẵn trung điểm hay giao điểm hai đường chéo thì nghĩ tới hai đường chéo cắt nhau tại trung điểm, có sẵn độ dài bằng nhau thì nghĩ tới cạnh đối bằng nhau.

Một mẹo trình bày: luôn viết rõ hai vế “song song” và “bằng nhau” thành hai bước riêng, mỗi bước kèm căn cứ, rồi mới kết luận. Với bài có đường vuông góc, nhớ rằng hai đường thẳng cùng vuông góc với một đường thẳng thì song song với nhau — đó là bàn đạp để tạo ra cặp cạnh song song. Với bài có trung điểm, ưu tiên chứng minh hai tam giác bằng nhau để suy ra các đoạn thẳng bằng nhau, thay vì khẳng định “hiển nhiên” điều cần chứng minh.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *