Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi: đáp án và giải thích

Câu hỏi: Hệ sinh thái đặc trưng của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi là

  • A. rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim.
  • B. rừng cận nhiệt đới khô và lá kim.
  • C. rừng thưa nhiệt đới và lá kim.
  • D. rừng nhiệt đới lá rộng và lá kim.

Câu hỏi: Thành phần loài chiếm ưu thế ở phần lãnh thổ phía Nam là

  • A. cận nhiệt đới và xích đạo.
  • B. xích đạo và nhiệt đới.
  • C. cận xích đạo và ôn đới.
  • D. nhiệt đới và cận nhiệt đới.

Đáp án đúng là A. rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim. Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi có khí hậu mát lạnh, độ ẩm cao quanh năm, nên hệ sinh thái đặc trưng của đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi là rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim.

Đáp án đúng là B. xích đạo và nhiệt đới. Phần lãnh thổ phía Nam (từ dãy Bạch Mã trở vào) nằm trọn trong vùng khí hậu cận xích đạo gió mùa, nóng quanh năm, nên khu hệ xích đạo và nhiệt đới chiếm ưu thế.

Sơ đồ đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi với rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim

Vì sao rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim là hệ sinh thái đặc trưng?

Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi bắt đầu từ độ cao khoảng 600–700 m ở miền Bắc và 900–1000 m ở miền Nam, kéo lên đến khoảng 2600 m. Lên cao, nhiệt độ giảm dần, mưa nhiều và độ ẩm lớn, đất chuyển thành feralit có mùn rồi đất mùn thô. Kiểu khí hậu mát lạnh, ẩm ướt đó không còn thuận lợi cho rừng nhiệt đới lá rộng thường xanh, nhưng rất phù hợp với cây lá rộng ưa mát và cây lá kim.

Vì vậy thảm thực vật đặc trưng là rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim, với các loài quen thuộc như dẻ, re, sa mộc, pơ mu, thông, đỗ quyên. Càng lên cao, tỉ lệ cây lá kim và các loài có nguồn gốc ôn đới càng tăng, thân cây thấp dần, rừng thưa và kém phát triển hơn. Đây chính là lí do phương án A đúng: nó vừa đúng kiểu khí hậu, vừa đúng tổ hợp thực vật của đai.

Vì sao khu hệ xích đạo và nhiệt đới chiếm ưu thế ở phía Nam?

Dãy Bạch Mã là ranh giới tự nhiên chia hai phần lãnh thổ. Phía Nam nằm gần xích đạo hơn, không chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc lạnh, nền nhiệt cao quanh năm, biên độ nhiệt nhỏ, mùa khô rõ ở Nam Bộ và Tây Nguyên. Điều kiện đó nuôi dưỡng các loài thuộc khu hệ xích đạo và nhiệt đới: rừng thường xanh, rừng bán thường xanh, rừng thưa nhiệt đới khô, nhiều loài họ Dầu, họ Đậu; động vật tiêu biểu thuộc khu hệ Nam Á và Ấn Độ – Mã Lai.

Đối chiếu với phía Bắc để thấy rõ sự khác biệt: từ Bạch Mã trở ra có mùa đông lạnh, thành phần loài nhiệt đới vẫn chiếm ưu thế nhưng có thêm các loài cận nhiệt đới và ôn đới núi cao. Như vậy “cận nhiệt đới” là dấu hiệu của miền Bắc và của các đai núi cao, không phải đặc trưng ưu thế của phần lãnh thổ phía Nam.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Ở câu thứ nhất, phương án B sai ở chữ “khô”: đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi là môi trường ẩm ướt, mưa nhiều, không phải nơi hình thành rừng khô. Phương án C sai vì rừng thưa nhiệt đới thuộc đai nhiệt đới gió mùa ở chân núi, nơi có mùa khô sâu sắc, không phải đai cận nhiệt. Phương án D sai ở chữ “nhiệt đới”: đai này đã lạnh hơn hẳn đai chân núi, không còn là rừng nhiệt đới, và tổ hợp “nhiệt đới + lá kim” cũng không phải kiểu thảm thực vật đặc trưng.

Ở câu thứ hai, phương án A thiếu yếu tố xích đạo và thừa cận nhiệt đới, không phản ánh đúng nền nhiệt cao quanh năm của phía Nam. Phương án C vô lí vì đới ôn đới chỉ xuất hiện trên đỉnh núi cao, không thể là thành phần ưu thế trên toàn miền. Phương án D là lựa chọn dễ nhầm nhất: phía Nam đúng là có thành phần nhiệt đới, nhưng “cận nhiệt đới” lại là đặc trưng của phía Bắc và các đai núi cao, nên ghép hai yếu tố này lại là sai.

Hệ thống kiến thức liên quan

Thiên nhiên Việt Nam phân hóa theo ba hướng chính: Bắc – Nam (ranh giới dãy Bạch Mã), Đông – Tây (địa hình và gió mùa) và theo độ cao địa hình. Riêng sự phân hóa theo độ cao tạo nên ba đai cao cơ bản:

  • Đai nhiệt đới gió mùa: dưới 600–700 m ở miền Bắc, dưới 900–1000 m ở miền Nam; hệ sinh thái gồm rừng nhiệt đới ẩm lá rộng thường xanh và rừng nhiệt đới gió mùa, đất feralit.
  • Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi: khí hậu mát lạnh, ẩm; hệ sinh thái là rừng cận nhiệt đới lá rộng và lá kim; đất feralit có mùn, lên cao chuyển thành đất mùn thô.
  • Đai ôn đới gió mùa trên núi: trên 2600 m; thực vật thấp lùn, chủ yếu là đất mùn thô.

Nắm được ba đai này là nắm được khung để trả lời hầu hết câu hỏi về thảm thực vật theo độ cao, và cũng là cơ sở để phân biệt hai miền tự nhiên Bắc – Nam.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Ghép tên đai với tên rừng: đai nào có chữ “cận nhiệt đới” thì hệ sinh thái cũng bắt đầu bằng “rừng cận nhiệt đới”, và cặp lá đặc trưng là “lá rộng + lá kim” — tức rừng hỗn giao, phản ánh khí hậu mát ẩm. Với câu hỏi về miền, hãy nhớ cặp đôi: miền Bắc gắn với “nhiệt đới + cận nhiệt đới + ôn đới núi cao”, miền Nam gắn với “xích đạo + nhiệt đới”. Từ khóa “cận nhiệt đới” xuất hiện trong đáp án về phần lãnh thổ phía Nam gần như chắc chắn là phương án nhiễu.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *