Câu hỏi: Đặc trưng của khí hậu miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ là gì?
- A. Mùa mưa lùi dần về mùa thu – đông.
- B. Gió phơn Tây Nam hoạt động mạnh.
- C. Chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc.
- D. Phân chia hai mùa mưa, khô sâu sắc.
Đáp án đúng là C. Chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc. Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ đón gió mùa Đông Bắc trực tiếp, nên có mùa đông lạnh. Đây là dấu hiệu khí hậu nổi bật để phân biệt miền này với các khu vực còn lại.

Vì sao đáp án C đúng?
Miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ nằm ở phía bắc nước ta, có địa hình thuận lợi cho gió mùa Đông Bắc xâm nhập. Vì thế, tác động của loại gió này thể hiện rõ trong mùa đông: nhiệt độ hạ thấp, thời tiết lạnh và lượng mưa nhìn chung ít hơn mùa hạ.
Cần phân biệt đặc điểm chung ấy với thời tiết từng thời điểm. Đầu mùa đông thường lạnh, khô; về cuối mùa, không khí lạnh đi qua biển có thể gây lạnh ẩm, mưa phùn ở một số nơi. Do đó, nói miền này chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc chính xác hơn việc coi toàn bộ mùa đông đều khô.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. Xu hướng mùa mưa lùi về thu – đông thể hiện rõ hơn ở duyên hải miền Trung. Đây không phải nét khí hậu đặc trưng của miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ.
- B. Gió phơn Tây Nam gây thời tiết khô nóng nổi bật ở Bắc Trung Bộ. Miền được hỏi có dấu ấn rõ hơn của gió mùa Đông Bắc.
- D. Sự phân chia mùa mưa và mùa khô sâu sắc là đặc điểm dễ nhận thấy ở Nam Bộ và Tây Nguyên. Phía Bắc cũng có thời kỳ ít mưa, nhưng không nên đồng nhất điều đó với một mùa khô sâu sắc, kéo dài.
Phương án D dễ gây nhầm lẫn nhất: “mưa ít vào mùa đông” không có nghĩa là “mùa khô sâu sắc”.
Kiến thức liên quan trong các câu hỏi tiếp theo
Các câu còn lại đối chiếu khí hậu phía Bắc với sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao. Khi lên cao, nhiệt độ thay đổi; cùng với các điều kiện tự nhiên khác, điều đó tạo nên sự khác biệt về đất và sinh vật giữa các đai cao.
Sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao biểu hiện rõ qua những thành phần nào?
- A. Khí hậu, đất đai, sinh vật.
- B. Sông ngòi, đất đai, khí hậu.
- C. Sinh vật, đất đai, sông ngòi.
- D. Khí hậu, sinh vật, sông ngòi.
Đáp án đúng là A. Khí hậu, đất đai, sinh vật. Độ cao làm thay đổi điều kiện khí hậu, đặc biệt là nhiệt độ. Khí hậu tác động đến quá trình hình thành đất và sự phân bố sinh vật, tạo nên các đai thiên nhiên. Sông ngòi vẫn chịu ảnh hưởng của địa hình, nhưng không phải một trong ba thành phần dùng để nhận diện rõ sự phân hóa theo đai cao; vì vậy B, C và D không phù hợp.
Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi có đặc điểm nhiệt độ nào?
- A. Các tháng đều có nhiệt độ trên 25°C.
- B. Không có tháng nào nhiệt độ trên 20°C.
- C. Nhiệt độ trung bình các tháng dưới 25°C.
- D. Chỉ có 2 tháng nhiệt độ dưới 25°C.
Đáp án đúng là C. Nhiệt độ trung bình các tháng dưới 25°C. Đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi mát hơn đai nhiệt đới gió mùa. A mô tả điều kiện quá nóng; B đặt ngưỡng quá thấp; D cho rằng hầu hết các tháng vẫn đạt từ 25°C trở lên. Cần đọc đúng cụm “nhiệt độ trung bình các tháng”: đây không phải nhiệt độ đo được vào mọi giờ trong ngày.
Đặc điểm nào không thuộc phần lãnh thổ phía Bắc nước ta?
- A. Trong năm có một mùa đông lạnh.
- B. Thời tiết thường diễn biến phức tạp.
- C. Có một mùa khô sâu sắc kéo dài.
- D. Biên độ nhiệt độ trung bình năm lớn.
Đáp án đúng là C. Có một mùa khô sâu sắc kéo dài. Phía Bắc có mùa đông lạnh, thời tiết biến động theo hoạt động của gió mùa và biên độ nhiệt độ trung bình năm lớn hơn phía Nam. Vì thế A, B và D là những đặc điểm phù hợp. Mùa đông ít mưa không đồng nghĩa với mùa khô sâu sắc, kéo dài như ở một số khu vực phía Nam.
Phát biểu nào không đúng về sự phân hóa thiên nhiên theo độ cao?
- A. Nhóm đất feralit chiếm phần lớn diện tích đai nhiệt đới gió mùa.
- B. Ranh giới đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi miền Bắc thấp hơn miền Nam.
- C. Các loài chim di cư thuộc khu hệ Himalaya chỉ có ở độ cao trên 2600 m.
- D. Đai ôn đới gió mùa trên núi chỉ có ở miền Tây Bắc và Bắc Trung Bộ.
Đáp án đúng là C. Các loài chim di cư thuộc khu hệ Himalaya chỉ có ở độ cao trên 2600 m. Từ “chỉ” giới hạn sự xuất hiện của các loài chim này vào một đai cao duy nhất, trong khi chúng có thể xuất hiện ở những độ cao khác. A phù hợp vì đất feralit phổ biến trong đai nhiệt đới gió mùa. B phản ánh ranh giới đai cao thay đổi theo vị trí bắc – nam. D phù hợp với sự phân bố rất hạn chế của đai ôn đới gió mùa trên núi ở nước ta.
Cách nhận diện nhanh dạng câu hỏi này
Gặp câu hỏi về khí hậu miền Bắc và Đông Bắc Bắc Bộ, trước hết liên hệ vị trí địa lí với tác động trực tiếp của gió mùa Đông Bắc. Gặp câu hỏi về đai cao, đối chiếu theo chuỗi khí hậu → đất → sinh vật. Với yêu cầu chọn phát biểu không đúng, chú ý những từ giới hạn tuyệt đối như “chỉ”, đồng thời phân biệt “ít mưa” với “mùa khô sâu sắc”.
