Mệnh đề đảo là định lý – Giải thích chi tiết 2 câu hỏi trắc nghiệm

Câu hỏi: Trong các mệnh đề sau, mệnh đề nào có mệnh đề đảo là định lý?

  • A. Nếu một tam giác là tam giác vuông thì đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy.
  • B. Nếu một số tự nhiên tận cùng bằng 0 thì số đó chia hết cho 5.
  • C. Nếu một tứ giác là hình thoi thì tứ giác đó có hai đường chéo vuông góc với nhau.
  • D. Nếu một tứ giác là hình chữ nhật thì tứ giác đó có hai đường chéo bằng nhau.

Đáp án đúng là A. Mệnh đề đảo của phương án A là “Nếu đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông”, và đây là một định lý đúng. Đây là trường hợp duy nhất trong các phương án mà cả mệnh đề gốc và mệnh đề đảo đều là các mệnh đề đúng.

Vì sao đáp án A đúng

Phương án A thỏa mãn điều kiện của bài toán vì mệnh đề đảo của nó là một định lý. Mệnh đề gốc nêu: “Nếu một tam giác là tam giác vuông thì đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy” — đây là định lý đúng trong hình học.

Mệnh đề đảo của nó là: “Nếu đường trung tuyến tới cạnh huyền bằng nửa cạnh ấy thì tam giác đó là tam giác vuông”. Mệnh đề đảo này cũng đúng, nghĩa là nếu bạn biết rằng đường trung tuyến ứng với cạnh huyền bằng nửa cạnh đó, bạn có thể kết luận chắc chắn tam giác là tam giác vuông. Khi cả mệnh đề gốc và mệnh đề đảo đều đúng, chúng ta gọi chúng là những định lý đảo — hay nói cách khác, mệnh đề đảo là định lý.

Vì sao các phương án khác sai

Phương án B: Mệnh đề gốc “Nếu một số tự nhiên tận cùng bằng 0 thì số đó chia hết cho 5” là đúng. Tuy nhiên, mệnh đề đảo “Nếu một số tự nhiên chia hết cho 5 thì số đó tận cùng bằng 0” là sai. Ví dụ, số 15 chia hết cho 5 nhưng không tận cùng bằng 0. Vì vậy mệnh đề đảo không phải là định lý.

Phương án C: Mệnh đề gốc “Nếu một tứ giác là hình thoi thì tứ giác đó có hai đường chéo vuông góc với nhau” là đúng — đây là tính chất của hình thoi. Nhưng mệnh đề đảo “Nếu một tứ giác có hai đường chéo vuông góc với nhau thì tứ giác đó là hình thoi” là sai. Một tứ giác bất kỳ có hai đường chéo vuông góc không nhất thiết phải là hình thoi. Ví dụ, một cái diều (hình học) có hai đường chéo vuông góc nhưng không phải hình thoi.

Phương án D: Mệnh đề gốc “Nếu một tứ giác là hình chữ nhật thì tứ giác đó có hai đường chéo bằng nhau” là đúng. Tuy nhiên, mệnh đề đảo “Nếu một tứ giác có hai đường chéo bằng nhau thì tứ giác đó là hình chữ nhật” là sai. Một hình thang cân cũng có hai đường chéo bằng nhau nhưng không phải hình chữ nhật.

Hệ thống kiến thức về mệnh đề và định lý

Trong toán học, một mệnh đề là một câu khẳng định có thể đúng hoặc sai. Mệnh đề thường có dạng “Nếu P thì Q” (kí hiệu P ⟹ Q), trong đó P là giả thiết và Q là kết luận.

Mệnh đề đảo của “Nếu P thì Q” là “Nếu Q thì P”. Điểm quan trọng là: mệnh đề gốc đúng không có nghĩa mệnh đề đảo cũng đúng. Chúng là hai mệnh đề độc lập.

Khi cả mệnh đề gốc (P ⟹ Q) và mệnh đề đảo (Q ⟹ P) đều đúng, ta nói P và Q là tương đương với nhau, kí hiệu P ⟺ Q. Trong trường hợp này, nếu P ⟹ Q là một định lý, thì Q ⟹ P (mệnh đề đảo) cũng là một định lý — gọi là định lý đảo.

Mẹo nhận diện nhanh

Khi gặp bài hỏi “mệnh đề nào có mệnh đề đảo là định lý”, hãy thực hiện ba bước:

  1. Xác định rõ mệnh đề gốc và viết ra mệnh đề đảo (đảo giả thiết và kết luận).
  2. Kiểm tra mệnh đề đảo có đúng không bằng cách tìm phản ví dụ hoặc căn cứ lý thuyết.
  3. Chọn phương án mà mệnh đề đảo hoàn toàn đúng.

Lưu ý: phương án dễ nhầm là những trường hợp mệnh đề gốc rõ ràng là đúng, nhưng người học quên kiểm tra mệnh đề đảo. Luôn nhớ rằng chỉ vì một chiều đúng không có nghĩa chiều kia cũng đúng.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *