Câu hỏi: Đọc đoạn trích Cha tôi của Sương Nguyệt Minh và trả lời các câu hỏi sau: (1) (0,5 điểm) Đoạn trích sử dụng ngôi kể nào? (2) (0,5 điểm) Trước khi cha về, cuộc sống gia đình nhân vật “tôi” buổi tối diễn ra như thế nào? (3) (1,0 điểm) Qua lời người cha: “Em đừng buồn. Anh mà ở lại thì anh không đi được nữa. Thôi nào con, cho bố đi nào”, em hiểu gì thêm về người cha trong câu chuyện? Từ đó, em thấy được vẻ đẹp nào của người lính Quân đội Nhân dân Việt Nam? (4) (1,0 điểm) Theo em, vì sao “Cha nhẹ nhàng với con gái bao nhiêu thì nghiêm khắc với con trai bấy nhiêu”? (5) (1,0 điểm) Qua lời kể của nhân vật “tôi” về cách giáo dục con của người cha quân nhân, em có đồng tình với cách giáo dục đó trong hành trình phát triển và trưởng thành của mỗi người hay không?
Đáp án đúng là: (1) Ngôi kể thứ nhất; (2) buổi tối gia đình trống vắng, thiếu sự hiện diện của cha; (3) người cha yêu thương gia đình nhưng phải lên đường, thể hiện tình thương, lòng dũng cảm và sự hy sinh của người lính; (4) cha muốn bảo vệ, chăm sóc con gái và rèn luyện con trai kiên cường, có trách nhiệm; (5) đồng tình với cách giáo dục ấy vì nó góp phần hình thành phẩm chất tốt cho con. Lời kể trong Cha tôi của Sương Nguyệt Minh cho thấy người cha vừa gắn bó với gia đình, vừa ý thức về việc mình phải ra đi.

Vì sao các câu trả lời trên phù hợp?
Ở câu 1, dấu hiệu xác định ngôi kể thứ nhất là nhân vật xưng “tôi” để kể chuyện. Cách kể này đưa người đọc đến gần cảm nhận của một người con về cha và đời sống gia đình. Câu 2 hỏi về thời điểm trước khi cha về, vì vậy trọng tâm là sự trống vắng trong những buổi tối thiếu cha, thay vì miêu tả chung mọi sinh hoạt của gia đình.
Ở câu 3, lời “Anh mà ở lại thì anh không đi được nữa” cho thấy người cha quyến luyến vợ con đến mức khó rời đi. Dù vậy, cha vẫn lên đường. Chi tiết ấy làm rõ tình yêu thương gia đình cùng sự hy sinh, lòng dũng cảm của người lính khi đặt việc mình phải làm lên trên mong muốn được ở lại bên người thân.
Ở câu 4, sự nhẹ nhàng với con gái và nghiêm khắc với con trai được hiểu là cách người cha quan tâm, giáo dục từng người con: cha muốn chăm sóc con gái, đồng thời rèn ở con trai tính kiên cường và trách nhiệm. Với câu 5, có thể bày tỏ sự đồng tình như đáp án gốc nếu giải thích được tác dụng giáo dục ấy đối với quá trình trưởng thành.
Những cách hiểu nào cần tránh?
Đây là đề tự luận, không có phương án trắc nghiệm để loại trừ. Tuy nhiên, mỗi câu đều có một điểm dễ trả lời lệch trọng tâm. Ở câu 1, không nên nhầm người kể xưng “tôi” với tác giả: ngôi kể được xác định bằng lời kể trong văn bản, không phải bằng tên người viết. Ở câu 2, từ “thiếu thốn” trong lời giải cần gắn với sự thiếu vắng người cha; không nên tự khẳng định gia đình thiếu một vật dụng hay khoản tiền cụ thể khi đề không cung cấp chi tiết đó.
Ở câu 3, nếu chỉ nói người cha yêu con thì chưa đủ, vì lời nói còn thể hiện nỗi khó khăn khi phải rời gia đình để lên đường. Ở câu 4, không nên biến cách đối xử của nhân vật thành quy tắc rằng mọi con gái đều cần được chiều chuộng hoặc mọi con trai đều phải chịu sự nghiêm khắc. Ở câu 5, đồng tình không có nghĩa là tán thành mọi hình thức nghiêm khắc: việc giáo dục chỉ có ý nghĩa khi xuất phát từ sự quan tâm và phù hợp với người con.
Kiến thức đọc hiểu cần vận dụng
Năm câu hỏi về Cha tôi đi từ nhận biết đến nêu quan điểm. Câu 1 xác định ngôi kể qua đại từ xưng hô. Câu 2 yêu cầu tái hiện hoàn cảnh sinh hoạt đúng thời điểm được hỏi, dựa vào chi tiết của đoạn trích. Câu 3 dùng lời nói của nhân vật làm căn cứ để nhận xét tình cảm, tính cách người cha và liên hệ với phẩm chất người lính. Câu 4 đòi hỏi giải thích sự khác nhau trong cách cha ứng xử với các con, thay vì chỉ nhắc lại chi tiết. Câu 5 là câu hỏi mở: người viết nêu rõ quan điểm, đưa lý do và liên hệ với sự trưởng thành của con người.
Điểm chung của dạng bài này là lập luận theo trình tự chi tiết → nhận xét → ý nghĩa. Nhận xét càng gắn với một lời nói hoặc hành động cụ thể, câu trả lời càng tránh được sự chung chung.
Cách nhận diện nhanh và trình bày câu trả lời
Gạch dưới các từ chỉ nhiệm vụ: “ngôi kể” để tìm người xưng “tôi”; “trước khi cha về” để xác định đúng thời điểm; “qua chi tiết” để bám vào lời người cha; “vì sao” để giải thích mục đích giáo dục; “có đồng tình” để nêu quan điểm và lý do. Với câu hỏi mở, hãy tách rõ điều đáng trân trọng trong cách giáo dục của cha và giới hạn của sự nghiêm khắc, rồi trình bày ý kiến nhất quán.

