Giải đáp hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa và tạo núi

Câu hỏi: 1. Trình bày hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa. 2. Trình bày tác động đồng thời của quá trình nội sinh và ngoại sinh trong hiện tượng tạo núi. 3. Phân biệt quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh.

Đáp án: 1. Độ dài ngày và đêm thay đổi theo mùa do trục Trái Đất nghiêng khi Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời. 2. Nội sinh nâng và làm biến dạng vỏ Trái Đất để hình thành núi, còn ngoại sinh bào mòn và biến đổi địa hình núi. 3. Hai quá trình khác nhau chủ yếu ở nơi diễn ra, nguồn năng lượng và tác động lên bề mặt Trái Đất.

Bài tập về độ dài ngày đêm theo mùa và tác động của quá trình nội sinh, ngoại sinh trong tạo núi

Vì sao ngày và đêm dài ngắn theo mùa?

Trái Đất tự quay quanh trục làm ngày và đêm luân phiên. Còn hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa gắn với việc trục Trái Đất nghiêng 66°33′ so với mặt phẳng quỹ đạo và giữ hướng nghiêng gần như không đổi khi Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời.

Trong từng thời điểm của năm, bán cầu ngả về phía Mặt Trời có thời gian được chiếu sáng trong một ngày dài hơn thời gian ở trong bóng tối, nên ngày dài hơn đêm. Ở bán cầu kia, tình hình ngược lại. Khi Trái Đất tiếp tục chuyển động trên quỹ đạo, bán cầu ngả về phía Mặt Trời thay đổi, khiến độ dài ngày và đêm biến đổi theo mùa. Hiện tượng càng rõ về phía hai cực; tại các vùng cực có thể xuất hiện ngày hoặc đêm kéo dài nhiều tháng.

Nội sinh và ngoại sinh cùng tác động thế nào trong quá trình tạo núi?

Quá trình nội sinh tạo lực làm vỏ Trái Đất biến dạng và nâng lên, hình thành núi hoặc dãy núi. Hoạt động kiến tạo mảng là một nguyên nhân quan trọng của sự biến dạng ấy.

Trong khi núi được nâng lên, quá trình ngoại sinh vẫn tác động trên bề mặt. Phong hóa làm đá bị phá vỡ hoặc biến đổi; nước chảy, mưa và gió xói mòn, vận chuyển vật liệu rồi bồi tụ ở nơi khác. Vì thế, một dãy núi do nội sinh tạo nên có thể dần xuất hiện sườn dốc, thung lũng và nhiều dạng địa hình khác. Tạo núi không chỉ là sự nâng lên: hình dạng địa hình quan sát được phản ánh tác động đồng thời của sự nâng lên và sự bào mòn.

Phân biệt quá trình nội sinh và quá trình ngoại sinh

Điểm phân biệt cơ bản là nội sinh bắt nguồn từ năng lượng bên trong Trái Đất, còn ngoại sinh diễn ra trên bề mặt dưới tác động của các yếu tố bên ngoài.

  • Nội sinh: Gắn với các hoạt động bên trong Trái Đất như kiến tạo mảng, núi lửa và động đất. Quá trình này có thể làm vỏ Trái Đất nâng lên, biến dạng và hình thành những dạng địa hình lớn như núi, cao nguyên.
  • Ngoại sinh: Gồm phong hóa, xói mòn, vận chuyển và bồi tụ. Năng lượng Mặt Trời góp phần chi phối các tác nhân hoạt động trên bề mặt, như gió và vòng tuần hoàn nước. Ngoại sinh bào mòn địa hình cao, đồng thời bồi tụ vật liệu ở nơi khác.

Không nên hiểu hai quá trình tách biệt hoàn toàn: chúng cùng tác động lên bề mặt Trái Đất. Ngoại sinh có thể làm núi thấp dần do xói mòn, nhưng vật liệu bị cuốn đi cũng có thể tích tụ thành địa hình mới.

Kiến thức liên quan và cách ghi nhớ nhanh

Với câu hỏi về ngày đêm, cần tách hai nguyên nhân: Trái Đất tự quay giải thích sự luân phiên ngày và đêm; trục nghiêng kết hợp với chuyển động quanh Mặt Trời giải thích vì sao độ dài ngày, đêm thay đổi theo mùa.

Với câu hỏi về địa hình, hãy nhớ cặp đối chiếu: nội sinh — từ bên trong — nâng lên, biến dạng; ngoại sinh — trên bề mặt — phong hóa, xói mòn, vận chuyển, bồi tụ. Gặp câu hỏi về tạo núi, cần nêu cả hai tác động thay vì chỉ kể quá trình nâng núi.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *