Câu hỏi: Phát biểu không đúng với dân số nước ta hiện nay là
- A. có cơ cấu dân số vàng.
- B. tốc độ già hóa nhanh.
- C. số nam nhiều hơn số nữ.
- D. tuổi thọ trung bình tăng.
Đáp án đúng là C. số nam nhiều hơn số nữ. Đây là phát biểu không đúng, vì dân số nước ta hiện nay có số nữ đông hơn số nam. Các đặc điểm còn lại — cơ cấu dân số vàng, già hóa nhanh, tuổi thọ trung bình tăng — đều đúng với thực tế dân số Việt Nam.

Vì sao đáp án C là phát biểu không đúng
Câu hỏi yêu cầu tìm phát biểu không đúng, nên phải kiểm tra lần lượt cả bốn nhận định theo cấu trúc dân số: theo độ tuổi, theo giới tính và theo tuổi thọ.
Về cơ cấu theo độ tuổi, Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng: tỉ lệ người trong độ tuổi lao động cao, mỗi người phụ thuộc được “gánh” bởi ít người lao động hơn trước. Đây là lợi thế nguồn nhân lực nhưng chỉ kéo dài trong một giai đoạn, không phải vĩnh viễn.
Cùng lúc, tỉ lệ người cao tuổi tăng nhanh, nên tốc độ già hóa dân số của nước ta thuộc nhóm nhanh so với nhiều nước — đúng như phương án B. Già hóa nhanh là hệ quả kép của mức sinh giảm và tuổi thọ tăng, đặt ra áp lực về an sinh, y tế, lương hưu.
Về giới tính, phương án C lại đi ngược thực tế. Trong tổng số dân, số nữ nhiều hơn số nam, không phải ngược lại. Nguyên nhân nằm ở tuổi thọ: phụ nữ có tuổi thọ trung bình cao hơn nam giới, nên ở nhóm cao tuổi số nữ đông hơn rõ rệt và kéo tổng số nữ vượt nam. Cần phân biệt với tỉ số giới tính khi sinh (số bé trai trên 100 bé gái), vốn có xu hướng mất cân bằng theo hướng thừa nam — nhưng đây là chỉ số ở nhóm trẻ sơ sinh, không đồng nghĩa tổng dân số nam đông hơn nữ.
Vì sao các phương án còn lại đúng
Ba phương án A, B, D đều phản ánh đúng xu hướng dân số hiện nay, nên không phải là phát biểu “không đúng” mà đề tìm.
- A. Có cơ cấu dân số vàng — đúng. Tỉ lệ dân số trong độ tuổi lao động lớn, tạo “lợi tức dân số” nếu khai thác tốt việc làm và giáo dục nghề.
- B. Tốc độ già hóa nhanh — đúng. Mức sinh giảm mạnh trong nhiều thập kỷ khiến dân số chuyển từ “vàng” sang “già” với tốc độ nhanh.
- D. Tuổi thọ trung bình tăng — đúng. Điều kiện sống, dinh dưỡng và y tế cải thiện kéo tuổi thọ trung bình lên qua từng giai đoạn.
Phương án dễ nhầm nhất là C, vì nhiều bạn nhớ tới tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh (thừa nam ở nhóm trẻ em) rồi suy ra cả nước có nam nhiều hơn nữ. Đây là bẫy đọc đề: đề hỏi dân số tổng thể, không hỏi tỉ số giới tính khi sinh.
Hệ thống kiến thức liên quan: dân số và lao động nước ta
Ba trục cần nắm khi gặp dạng câu hỏi về đặc điểm dân số:
- Cơ cấu theo độ tuổi: dân số vàng (nguồn lao động dồi dào) đang chuyển sang giai đoạn già hóa; tỉ lệ người cao tuổi tăng nhanh là đặc điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay.
- Cơ cấu theo giới: tổng dân số nữ đông hơn nam do nữ sống thọ hơn; tách biệt với tỉ số giới tính khi sinh có thể thừa nam.
- Tuổi thọ và chất lượng dân số: tuổi thọ trung bình tăng nhờ y tế và dinh dưỡng; chất lượng dân số còn phụ thuộc trình độ học vấn, thể lực, chăm sóc sức khỏe.
Kiến thức này còn dùng cho các câu liên quan: quá trình ô thị hóa, phân bố dân cư, cơ cấu lao động theo ngành. Số liệu dân số, tuổi thọ thay đổi theo từng năm và theo niên giám thống kê, nên khi làm bài cần đối chiếu với số liệu trong đề hoặc sách giáo khoa tương ứng thời điểm học.
Mẹo nhận diện nhanh dạng câu hỏi “phát biểu không đúng”
Đọc kỹ từ “không” trước tiên — đây là dạng câu hỏi phủ định, chỉ cần một phát biểu sai là chọn. Với dân số, hãy nhớ cặp đối lập: cơ cấu vàng — già hóa nhanh — tuổi thọ tăng là bộ ba đúng; còn nam nhiều hơn nữ là phát biểu sai. Ghi nhanh theo hai dòng: “nữ > nam trong tổng dân số” và “giới tính khi sinh có thể thừa nam” — phân biệt rõ hai dòng này là tránh được bẫy C.

