Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây sai khi nói về sự truyền âm?
- A. Tần số âm càng thấp thì âm càng bổng.
- B. Cường độ âm càng lớn, âm nghe được càng to.
- C. Ngưỡng đau của tai người không phụ thuộc vào tần số của âm.
- D. Sóng âm truyền trong không khí là sóng dọc.
Đáp án đúng là A, C. Tần số âm càng thấp thì âm càng trầm; ngưỡng đau của tai người có phụ thuộc vào tần số âm. Vì vậy, cả A và C đều là phát biểu sai về sóng âm.

Vì sao A và C là đáp án đúng?
A sai vì đã đảo ngược quan hệ giữa tần số và độ cao của âm. Tần số cho biết số dao động trong một giây. Âm có tần số thấp được cảm nhận là âm trầm; âm có tần số cao được cảm nhận là âm bổng. Chẳng hạn, khi so hai âm nghe được có tần số khác nhau, âm có tần số thấp hơn sẽ trầm hơn, chứ không bổng hơn như phương án A nêu.
C sai vì ngưỡng đau không giống nhau ở mọi tần số. Ngưỡng đau là mức âm bắt đầu gây cảm giác đau cho tai. Mức này có liên quan đến cường độ âm và thay đổi theo tần số, nên không thể khẳng định nó «không phụ thuộc vào tần số». Đây là điểm dễ nhầm với việc cường độ âm thường được dùng để mô tả mức mạnh, yếu của âm.
Vì sao B và D không phải đáp án?
- B là phát biểu đúng. Cường độ âm liên quan đến độ to cảm nhận được: khi xét các âm cùng tần số trong điều kiện nghe tương tự, cường độ tăng thì âm thường nghe to hơn. Không nên nhầm độ to với độ cao: một âm có thể to nhưng vẫn trầm.
- D là phát biểu đúng. Trong không khí, âm truyền bằng sự nén và giãn liên tiếp của môi trường. Các phần tử không khí dao động theo phương truyền sóng, nên sóng âm trong không khí là sóng dọc. Kết luận này gắn với môi trường không khí; không nên áp dụng máy móc cho mọi môi trường truyền âm.
Kiến thức liên quan về sóng âm
Sóng âm là sóng cơ, cần môi trường vật chất để truyền. Khi đối chiếu các phát biểu về âm, cần tách đặc trưng vật lý của sóng khỏi cảm nhận của tai:
- Tần số gắn với độ cao: tần số thấp cho âm trầm, tần số cao cho âm bổng.
- Cường độ âm liên quan đến độ to, nhưng cảm giác nghe còn phụ thuộc vào tần số và khả năng cảm nhận của tai.
- Giới hạn nghe liên quan đến cả khoảng tần số tai người nghe được lẫn mức âm đủ để cảm nhận; ngưỡng đau cũng thay đổi theo tần số.
- Dạng sóng phụ thuộc môi trường: âm truyền trong không khí là sóng dọc; trong chất rắn, sóng âm có thể là sóng dọc hoặc sóng ngang.
Cách nhận diện nhanh phát biểu sai
Gặp câu hỏi về âm trầm, âm bổng, hãy kiểm tra tần số trước: thấp – trầm, cao – bổng. Gặp nhận định tuyệt đối như «không phụ thuộc vào tần số», cần đối chiếu với đặc điểm cảm nhận của tai. Cuối cùng, đọc kỹ môi trường truyền được nêu trong đề: «trong không khí» là căn cứ để xác định sóng âm là sóng dọc.

