Câu hỏi: Những động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở?
- A. Ốc sên, trai sông, tôm, cua, mực
- B. Châu chấu, giun đốt
- C. Tôm, ốc sên, giun đốt, trai sông
- D. Ốc sên, trai sông, tôm, cua, châu chấu
Đáp án đúng là D. Ốc sên, trai sông, tôm, cua, châu chấu. Cả năm loài này đều thuộc nhóm Thân mềm (trừ mực) và Chân khớp — những ngành có hệ tuần hoàn hở, máu được tim bơm vào xoang cơ thể rồi mới về tim.

Vì sao đáp án D đúng
Hệ tuần hoàn hở là hệ tuần hoàn mà máu được tim bơm ra khỏi mạch, tràn vào các xoang cơ thể, tiếp xúc trực tiếp với tế bào rồi mới quay trở lại tim. Vì máu không chảy trong một mạng mạch kín, áp lực máu thấp và tốc độ vận chuyển chậm hơn so với hệ tuần hoàn kín.
Xét từng loài trong phương án D:
- Ốc sên thuộc lớp Chân bụng, ngành Thân mềm — hệ tuần hoàn hở, tim có một tâm thất và một tâm nhĩ.
- Trai sông thuộc lớp Hai mảnh vỏ, ngành Thân mềm — hệ tuần hoàn hở.
- Tôm và cua thuộc lớp Giáp xác, ngành Chân khớp — hệ tuần hoàn hở, tim nằm ở mặt lưng.
- Châu chấu thuộc lớp Sâu bọ, ngành Chân khớp — hệ tuần hoàn hở, tim hình ống dọc lưng.
Như vậy cả năm loài đều thỏa mãn điều kiện “máu chảy trong xoang cơ thể”, khớp hoàn toàn với yêu cầu của câu hỏi về hệ tuần hoàn hở.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A sai vì có mặt mực. Mực là động vật Thân mềm chân đầu, nhưng khác với ốc sên và trai sông, mực đã tiến hóa hệ tuần hoàn kín: máu lưu thông trong mạng mạch hoàn chỉnh, giúp tăng áp lực và tốc độ máu — điều kiện cần cho lối sống bơi nhanh, săn mồi tích cực.
Phương án B sai vì có giun đốt. Giun đốt có hệ tuần hoàn kín với mạch máu lưng và mạch máu bụng nối nhau qua các vòng tuần hoàn ở mỗi đốt, máu chảy liên tục trong lòng mạch. Đây là đặc điểm tiến bộ hơn hẳn so với hệ hở.
Phương án C sai vì vừa có giun đốt (hệ kín) vừa gộp các loài khác. Phương án này dễ gây nhầm nhất: ba loài tôm, ốc sên, trai sông đều đúng, chỉ cần thay giun đốt bằng châu chấu là thành đáp án. Vì vậy cần kiểm tra đủ từng thành viên trong nhóm, không chỉ nhìn thấy vài loài quen thuộc là chọn.
Hệ thống kiến thức liên quan
Sự khác biệt cốt lõi giữa hai kiểu hệ tuần hoàn nằm ở đường đi của máu. Ở hệ tuần hoàn hở, tim bơm máu vào mạch ngắn rồi đổ thẳng vào khoang cơ thể (xoang), máu trộn với dịch xoang thành hỗn hợp gọi là dịch mô; sau khi trao đổi chất với tế bào, máu tập trung lại và quay về tim qua các lỗ bên. Ở hệ tuần hoàn kín, máu không bao giờ rời khỏi mạch: động mạch → mao mạch → tĩnh mạch → tim, tạo thành vòng tuần hoàn khép kín.
Phân nhóm theo kiểu hệ tuần hoàn:
- Hệ tuần hoàn hở: Thân mềm (trừ mực, bạch tuộc) như ốc sên, trai sông, ốc hương; Chân khớp như tôm, cua, châu chấu, nhện, bọ cánh cứng.
- Hệ tuần hoàn kín: Giun đốt (giun đất, đỉa), Thân mềm chân đầu (mực, bạch tuộc) và toàn bộ động vật có xương sống (cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú).
Hệ tuần hoàn kín ưu việt hơn nhờ áp lực máu cao, vận tốc lớn, điều hòa phân phối máu đến từng cơ quan chính xác — nền tảng cho hoạt động trao đổi chất mạnh ở động vật có xương sống và các loài săn mồi nhanh.
Mẹo ghi nhớ nhanh
Quy tắc gọn: “Thân mềm và Chân khớp thì hở, trừ mực và bạch tuộc; giun đốt và có xương sống thì kín.” Nói cách khác, hệ hở gắn với nhóm có bộ xương ngoài hoặc vỏ cứng, vận động chậm; hệ kín gắn với nhóm vận động nhanh, trao đổi chất mạnh.
Khi gặp câu hỏi dạng nhóm, hãy đánh dấu từng loài theo ký hiệu H (hở) hoặc K (kín) rồi loại phương án chứa ít nhất một chữ K: mực → K, giun đốt → K, bạch tuộc → K. Chỉ cần nhớ ba ngoại lệ này là xử lý được phần lớn câu hỏi tương tự.

