Câu hỏi: Nguyên tử chứa những hạt mang điện là
- A. proton và electron.
- B. electron và neutron.
- C. proton và α.
- D. proton và neutron.
Đáp án đúng là A. proton và electron. Trong ba loại hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử, chỉ proton mang điện tích dương và electron mang điện tích âm; neutron trung hòa về điện nên không được tính là hạt mang điện.

Vì sao đáp án A đúng
Nguyên tử được cấu tạo từ ba loại hạt cơ bản: proton, neutron và electron. Trong đó, hạt nhân nằm ở tâm nguyên tử gồm proton và neutron; electron phân bố thành lớp vỏ bao quanh hạt nhân. Khi xét đặc tính điện, proton mang điện tích dương (+1), electron mang điện tích âm (−1), còn neutron không mang điện (điện tích 0). Như vậy, danh sách các hạt mang điện trong nguyên tử chỉ gồm proton và electron — đúng với nội dung phương án A.
Cần nhấn mạnh thêm một điểm: trong một nguyên tử trung hòa về điện, số proton bằng số electron, nên tổng điện tích dương của hạt nhân và tổng điện tích âm của lớp vỏ triệt tiêu nhau. Chính sự cân bằng này giải thích vì sao bất kỳ phương án nào chỉ nêu proton mà bỏ electron (hoặc ngược lại) đều không thể mô tả đầy đủ các hạt mang điện của nguyên tử.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án B sai vì neutron không mang điện. Một nguyên tử luôn có proton trong hạt nhân; nếu chỉ kể electron và neutron thì đã bỏ sót hạt mang điện dương quan trọng nhất, đồng thời lại thêm vào một hạt trung hòa điện.
Phương án D sai cùng lý do: neutron có điện tích bằng 0, không thỏa yêu cầu “hạt mang điện”, và phương án này cũng thiếu electron.
Phương án C là phương án dễ nhầm nhất. Hạt α (hạt alpha) thực chất là hạt nhân nguyên tử heli-4, gồm 2 proton và 2 neutron, nên nó mang điện tích dương (+2). Tuy vậy, α không phải hạt cơ bản cấu tạo nên nguyên tử, mà là một hạt nhân nguyên tử hoàn chỉnh phóng ra trong quá trình phóng xạ. Chọn C vừa sai về bản chất cấu tạo, vừa bỏ sót electron — hạt mang điện không thể thiếu ở lớp vỏ nguyên tử.
Hệ thống kiến thức về cấu tạo nguyên tử
Nắm chắc ba loại hạt và điện tích của chúng là nền tảng để học tiếp số hiệu nguyên tử, đồng vị và cấu hình electron. Các ý cần ghi nhớ:
- Proton (kí hiệu p): nằm trong hạt nhân, mang điện tích dương, khối lượng xấp xỉ 1 amu.
- Neutron (kí hiệu n): nằm trong hạt nhân, không mang điện, khối lượng xấp xỉ 1 amu.
- Electron (kí hiệu e): ở lớp vỏ, mang điện tích âm, khối lượng rất nhỏ (khoảng 1/1836 lần khối lượng proton) nên gần như không đóng góp vào khối lượng nguyên tử.
- Nguyên tử trung hòa về điện: số proton = số electron = số hiệu nguyên tử Z.
- Số khối A = số proton + số neutron, tính gần đúng bằng khối lượng nguyên tử theo amu.
Đề gốc còn một phần “Câu 2. Hợp chất nào dưới” bị cắt cụt, không có đủ đề bài và phương án nên không thể xác định đáp án. Muốn trả lời, cần bổ sung đầy đủ nội dung câu hỏi.
Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh
Ghi nhớ theo cặp đối lập: “proton — dương, electron — âm, neutron — không”. Hai hạt mang điện là cặp đôi p và e, còn neutron đứng ngoài cuộc vì trung hòa. Với dạng câu hỏi hỏi “hạt mang điện”, chỉ cần quét xem phương án nào chứa neutron thì loại ngay — áp dụng được cho cả B và D. Riêng hạt α, hãy nhớ nó là hạt nhân heli chứ không phải hạt cơ bản, nên không bao giờ nằm trong danh sách hạt cấu tạo nguyên tử. Một mẹo kiểm tra chéo: phương án đúng phải kể được cả hạt của hạt nhân mang điện lẫn hạt của lớp vỏ mang điện, tức là phải có đủ proton và electron.

