Câu hỏi: Phát biểu nào sau đây không đúng với khí hậu Việt Nam?
- A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng.
- B. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới.
- C. Mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng.
- D. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa.
Đáp án đúng là C. Mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng. Nhận định này không đúng nếu dùng để mô tả khí hậu Việt Nam trên phạm vi cả nước. Mùa đông lạnh là đặc điểm chủ yếu của miền Bắc; miền Nam không có mùa đông lạnh như vậy.

Vì sao phương án C là đáp án đúng?
Phương án C lấy một đặc điểm nổi bật của khí hậu miền Bắc để nói về toàn bộ Việt Nam. Miền Bắc chịu ảnh hưởng rõ của gió mùa Đông Bắc nên có thời kỳ lạnh vào mùa đông, thường được nhắc đến với khoảng thời gian 2 – 3 tháng. Nhưng điều đó không có nghĩa mọi miền đất nước đều trải qua một mùa đông lạnh kéo dài như nhau.
Đi xa về phía Nam, biểu hiện của mùa đông lạnh giảm rõ rệt; miền Nam không có mùa đông lạnh mà chủ yếu phân biệt mùa mưa và mùa khô. Miền Trung cũng không thể gộp thành một trường hợp duy nhất: Bắc Trung Bộ vẫn có thể chịu các đợt rét, song đặc điểm khí hậu thay đổi theo từng khu vực. Vì đề hỏi về khí hậu Việt Nam, phát biểu C thiếu giới hạn địa lý cần thiết và là phương án cần chọn.
Vì sao A, B và D không phải đáp án?
Ba phương án còn lại đều nêu những đặc điểm đúng của khí hậu nước ta. Điểm dễ nhầm là một đặc điểm có biểu hiện khác nhau giữa các vùng vẫn có thể đúng trên phạm vi cả nước; ngược lại, không thể coi mùa đông lạnh là đặc điểm chung của mọi vùng.
- A. Khí hậu có sự phân hoá đa dạng: Đúng. Lãnh thổ kéo dài theo chiều Bắc – Nam, cùng sự khác biệt về địa hình và ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, khiến điều kiện khí hậu thay đổi giữa các vùng. Có thể nhận thấy sự khác nhau giữa Bắc và Nam, cũng như giữa phía Đông và phía Tây.
- B. Khí hậu mang tính chất nhiệt đới: Đúng. Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới, nên tính chất nhiệt đới là một đặc điểm cơ bản của khí hậu nước ta. Việc miền Bắc có thời kỳ lạnh không làm mất đi đặc điểm chung này.
- D. Chịu tác động sâu sắc của gió mùa: Đúng. Gió mùa Đông Bắc và gió mùa Tây Nam ảnh hưởng đến thời tiết, góp phần tạo nên sự phân mùa và những khác biệt khí hậu giữa các vùng.
Hệ thống kiến thức liên quan
Khí hậu Việt Nam cần được nhìn ở hai cấp độ: đặc điểm chung của cả nước và biểu hiện riêng của từng vùng. Tính chất nhiệt đới và ảnh hưởng của gió mùa là những nét chung. Tuy nhiên, do lãnh thổ trải dài theo chiều Bắc – Nam, địa hình đa dạng và tác động của các yếu tố khí hậu không giống nhau ở mọi nơi, khí hậu còn phân hoá theo vùng.
Sự phân hoá ấy giải thích vì sao cùng chịu tác động của gió mùa, miền Bắc có mùa đông lạnh rõ hơn, còn miền Nam không có mùa đông lạnh. Nó cũng giải thích vì sao A và D đều đúng: gió mùa ảnh hưởng sâu sắc đến nước ta, nhưng kết quả tác động không đồng nhất trên toàn lãnh thổ. Khi đọc một nhận định địa lý, cần xác định rõ nhận định đó nói về cả nước hay chỉ một khu vực.
Mẹo nhận diện nhanh
Gặp câu hỏi về đặc điểm khí hậu Việt Nam, hãy kiểm tra phạm vi áp dụng của từng phát biểu. “Nhiệt đới”, “chịu ảnh hưởng của gió mùa” và “phân hoá đa dạng” mô tả khí hậu cả nước. Còn “mùa đông lạnh kéo dài 2 – 3 tháng” chỉ phù hợp khi gắn với miền Bắc, nên không thể dùng như một nhận định chung.

