Tiến hành thí nghiệm theo các bước sau: Đáp án chi tiết

Câu hỏi: Tiến hành thí nghiệm theo các bước sau:

– Bước 1: Cho vào hai ống nghiệm (1) và (2) mỗi ống khoảng 1,0 mL ethyl acetate.

– Bước 2: Thêm khoảng 2 mL dung dịch H₂SO₄ 20% vào ống nghiệm (1) và khoảng 2 mL dung dịch NaOH 30% vào ống nghiệm (2).

– Bước 3: Đun cách thuỷ ống nghiệm (1) và (2) trong cốc thuỷ tinh ở nhiệt độ 60-70°C.

Cho các phát biểu sau:

(a) Kết thúc bước 2, chất lỏng trong hai ống nghiệm đều phân thành hai lớp.

(b) Sau bước 3, quan sát thấy ống nghiệm (1) thể tích lớp chất lỏng phía trên giảm.

(c) Sau bước 3, quan sát thấy ống nghiệm (2) đồng nhất.

(d) Ở bước 3, trong cả hai ống nghiệm đều xảy ra phản ứng xà phòng hoá.

Số phát biểu đúng là:

  • A. 2.
  • B. 4.
  • C. 3.
  • D. 1.

Đáp án đúng là A. 2. Trong bài toán tiến hành thí nghiệm theo các bước sau, chỉ có 2 phát biểu chính xác là (a) và (c) dựa trên bản chất của phản ứng thủy phân este trong môi trường axit và môi trường kiềm.

Thí nghiệm thủy phân ethyl acetate trong môi trường axit và môi trường kiềm

Vì sao đáp án A đúng?

Số phát biểu đúng là 2, bao gồm phát biểu (a) và (c).

Ở phát biểu (a), ethyl acetate là một este ít tan trong nước và nhẹ hơn nước. Dung dịch H₂SO₄ 20% và dung dịch NaOH 30% đều chứa dung môi là nước. Khi chưa đun nóng ở bước 2, phản ứng thủy phân chưa diễn ra rõ rệt, ethyl acetate không hòa tan mà nổi lên trên, khiến chất lỏng ở cả hai ống nghiệm đều tách thành hai lớp riêng biệt. Do đó, (a) đúng.

Ở phát biểu (c), ống nghiệm (2) diễn ra phản ứng xà phòng hóa giữa ethyl acetate và NaOH khi đun nóng theo phương trình:

CH₃COOC₂H₅ + NaOH → CH₃COONa + C₂H₅OH

Phản ứng này diễn ra một chiều và hoàn toàn khi dùng lượng dư dung dịch NaOH. Cả hai sản phẩm sinh ra gồm muối sodium acetate (CH₃COONa) và ethanol (C₂H₅OH) đều tan vô hạn trong nước. Do este ban đầu đã phản ứng hết và sản phẩm đều tan tốt, dung dịch thu được sau bước 3 hoàn toàn đồng nhất. Vì vậy, (c) đúng.

Vì sao các phương án còn lại sai?

Các phương án B, C và D đưa ra số lượng phát biểu đúng chưa chính xác vì phát biểu (b) và (d) đều là nhận định sai:

  • Phát biểu (b) sai: Ống nghiệm (1) thực hiện phản ứng thủy phân trong môi trường axit xúc tác H₂SO₄: CH₃COOC₂H₅ + H₂O ⇌ CH₃COOH + C₂H₅OH. Đây là phản ứng thuận nghịch hai chiều và diễn ra với tốc độ rất chậm ở nhiệt độ 60-70°C. Do phản ứng không đáng kể trong điều kiện thí nghiệm ngắn hạn, lượng ethyl acetate còn dư phần lớn và thể tích lớp chất lỏng phía trên không giảm đáng kể.
  • Phát biểu (d) sai: Khái niệm phản ứng xà phòng hóa chỉ dùng riêng cho phản ứng thủy phân este trong môi trường kiềm (ống nghiệm 2). Phản ứng ở ống nghiệm (1) là phản ứng thủy phân trong môi trường axit, không được gọi là phản ứng xà phòng hóa.

Phương án dễ nhầm lẫn nhất là C (chọn 3 phát biểu đúng) khi người học nhầm tưởng phát biểu (b) đúng do suy đoán theo lý thuyết là este bị tiêu hao một phần thì thể tích lớp trên phải giảm rõ rệt.

Bản chất phản ứng thủy phân este trong môi trường axit và môi trường kiềm

Khi tiến hành thí nghiệm theo các bước sau để khảo sát tính chất của este, cần phân biệt rõ hai cơ chế thủy phân:

  • Thủy phân trong môi trường axit: Phản ứng có tính thuận nghịch (hai chiều). Axit H₂SO₄ đóng vai trò chất xúc tác. Sau phản ứng luôn tồn tại cân bằng hóa học gồm este dư, axit hữu cơ và ancol. Hỗn hợp sản phẩm vẫn còn este không tan nên hệ tiếp tục phân lớp.
  • Thủy phân trong môi trường kiềm (phản ứng xà phòng hóa): Phản ứng xảy ra một chiều, không thuận nghịch. Kiềm NaOH tham gia trực tiếp vào phản ứng với tư cách chất phản ứng. Khi đun nóng, este bị tiêu thụ hoàn toàn tạo thành muối của axit carboxylic và ancol, giúp hệ chuyển từ phân lớp sang đồng nhất.

Cách nhận diện nhanh câu hỏi thí nghiệm este

Để xử lý nhanh các câu hỏi trắc nghiệm đếm phát biểu về thí nghiệm este, hãy nhớ hai dấu hiệu cốt lõi:

  • Trước khi đun nóng: Hầu hết este nhẹ hơn nước và không tan nên luôn phân thành hai lớp chất lỏng.
  • Sau khi đun nóng: Ống nghiệm chứa môi trường axit luôn còn phân lớp (do phản ứng thuận nghịch); ống nghiệm chứa dung dịch kiềm dư sẽ tạo thành hệ dung dịch đồng nhất. Thuật ngữ “xà phòng hóa” chỉ áp dụng duy nhất cho nhánh phản ứng với kiềm.

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *