Câu hỏi: Cho các số thực a, b không âm thỏa mãn điều kiện (a + 2)(b + 2) = 8. Tính giá trị của biểu thức P = ab + 2√(a² + b² + 8 − √(2(a² + 4)(b² + 4))).
Đáp án đúng là 4. Giá trị của biểu thức P bằng 4. Điều kiện (a + 2)(b + 2) = 8 biến toàn bộ phần chứa căn của P thành một bình phương đúng, nên P rút gọn thành ab + 2(a + b) — một đại lượng cố định. Kết quả không phụ thuộc vào việc chọn cặp (a; b) nào.

Vì sao P luôn bằng 4
Chìa khóa nằm ở chỗ biểu thức dưới dấu căn lớn chính là (a + b)², và điều kiện đề cho đủ để chứng minh đẳng thức đó. Các bước biến đổi:
-
Khai triển giả thiết: (a + 2)(b + 2) = 8 ⇒ ab + 2a + 2b + 4 = 8 ⇒ ab + 2(a + b) = 4. Từ đây 4 − ab = 2(a + b) ≥ 0 vì a, b không âm. Đây là mấu chốt để sau này bỏ dấu giá trị tuyệt đối.
-
Biểu diễn a² + b² theo ab: từ a + b = (4 − ab)/2, ta có a² + b² = (a + b)² − 2ab = ((4 − ab)/2)² − 2ab = (16 − 16ab + a²b²)/4.
-
Khử căn ở tầng trong. Khai triển (a² + 4)(b² + 4) = a²b² + 4a² + 4b² + 16. Xét hiệu 2(4 − ab)² − (a² + 4)(b² + 4) = (32 − 16ab + 2a²b²) − (a²b² + 4a² + 4b² + 16) = 16 − 16ab + a²b² − 4(a² + b²). Theo bước 2, 4(a² + b²) = 16 − 16ab + a²b², nên hiệu bằng 0. Vậy (a² + 4)(b² + 4) = 2(4 − ab)².
-
Lấy căn: √(2(a² + 4)(b² + 4)) = √(4(4 − ab)²) = 2|4 − ab| = 2(4 − ab) = 8 − 2ab, do 4 − ab ≥ 0.
-
Thay vào biểu thức trong căn lớn: a² + b² + 8 − (8 − 2ab) = a² + 2ab + b² = (a + b)². Vì a, b ≥ 0 nên √((a + b)²) = |a + b| = a + b.
-
Kết luận: P = ab + 2(a + b) = 4 theo chính điều kiện ở bước 1.
Kiểm chứng bằng các cặp giá trị cụ thể
Điều kiện (a + 2)(b + 2) = 8 cho phép thử nhanh vài cặp biên để kiểm tra kết quả vừa chứng minh. Cách này cũng dùng để đoán đáp án trước khi trình bày lời giải.
- a = 0 ⇒ 2(b + 2) = 8 ⇒ b = 2. Khi đó P = 0 + 2√(0 + 4 + 8 − √(4·8·2)) = 2√(12 − 8) = 2·2 = 4.
- a = 2, b = 0 cho kết quả tương tự: P = 2√(4 + 0 + 8 − √(8·4·2)) = 2√4 = 4.
- a = b = 2√2 − 2 (vì (a + 2)² = 8) cho ab = 12 − 8√2 ≈ 0,686 và a + b = 4√2 − 4 ≈ 1,657; khi đó ab + 2(a + b) ≈ 0,686 + 3,314 = 4.
Cặp a = b = 1 hoặc a = b = 2 không dùng được vì không thỏa (a + 2)(b + 2) = 8 — đây là lỗi hay gặp khi thử giá trị mà quên kiểm tra điều kiện ràng buộc.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bài toán xoay quanh ba nhóm công cụ quen thuộc của chương trình đại số lớp 9 và lớp 10, dùng lại được cho nhiều bài rút gọn biểu thức chứa căn khác.
- Hằng đẳng thức: (a + b)² = a² + 2ab + b²; hệ quả a² + b² = (a + b)² − 2ab, cho phép chuyển qua lại giữa tổng bình phương và tích ab.
- Hằng đẳng thức căn thức: √(x²) = |x|. Bỏ dấu giá trị tuyệt đối chỉ hợp lệ khi biết dấu của x — ở đây chính là vai trò của giả thiết a, b không âm và hệ thức 4 − ab = 2(a + b).
- Kỹ thuật “hằng số hóa”: dùng điều kiện ràng buộc để khử tham số, đưa biểu thức nhiều biến về một đại lượng không đổi. Dấu hiệu nhận biết là biểu thức cần tính có bậc và cấu trúc khớp với giả thiết sau khi khai triển.
- Miền giá trị: từ ab + 2(a + b) = 4 với a, b ≥ 0 suy ra 0 ≤ ab < 4, nên 8 − 2ab luôn dương; đây là cơ sở để mọi phép lấy căn trong lời giải đều xác định.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Cụm √(2(a² + 4)(b² + 4)) chính là “đầu mối”: hệ số 2 và các số hạng 4 gợi ý ngay dạng 2(4 − ab)². Khi thấy một căn bậc hai chứa tích của hai tam thức bậc hai đối xứng theo a, b, hãy thử bình phương một biểu thức dạng (k − ab) rồi so sánh hệ số.
Quy trình 3 bước áp dụng cho dạng bài này: khai triển giả thiết để tìm hệ thức giữa ab và a + b; khử căn trong bằng cách chứng minh biểu thức dưới căn là một bình phương; thay vào và kiểm tra dấu trước khi bỏ dấu giá trị tuyệt đối. Nếu chỉ cần kết quả, thử ngay các giá trị biên a = 0 hoặc b = 0 — với bài này cả hai đều cho P = 4, đủ để tự tin trước khi chứng minh chặt chẽ.

