Câu hỏi: Một trong những tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại là gì?
- A. Thu hẹp được khoảng cách giàu – nghèo trong xã hội.
- B. Giải quyết một cách triệt để mọi mâu thuẫn trong xã hội.
- C. Hạn chế và tiến tới xóa bỏ sự bất bình đẳng trong xã hội.
- D. Có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi để tồn tại và phát triển.
Đáp án đúng là D. Có khả năng tự điều chỉnh, thích nghi để tồn tại và phát triển. Đây là một tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại: hệ thống này có thể thay đổi cách tổ chức, quản lí và vận hành trước những biến động của thị trường, khoa học – công nghệ.

Vì sao đáp án D đúng?
Khả năng tự điều chỉnh và thích nghi giúp chủ nghĩa tư bản hiện đại tiếp tục tồn tại, phát triển khi điều kiện kinh tế – xã hội thay đổi. Chẳng hạn, trước sự phát triển của khoa học – công nghệ và những biến động thị trường, hoạt động sản xuất, phương pháp quản lí và chính sách kinh tế có thể được điều chỉnh cho phù hợp.
Đó là tiềm năng, không có nghĩa mọi cuộc khủng hoảng đều được ngăn chặn hoặc mọi vấn đề xã hội đều được giải quyết. Phân biệt giới hạn này là điểm then chốt của câu hỏi.
Vì sao các phương án A, B, C sai?
- A. Khoảng cách giàu – nghèo có thể được thu hẹp trong một số điều kiện, nhưng không phải kết quả đương nhiên của khả năng phát triển kinh tế. Chênh lệch giàu – nghèo vẫn là một thách thức được nêu ở các câu hỏi tiếp theo.
- B. Cụm từ “triệt để mọi mâu thuẫn” mang tính tuyệt đối. Khả năng thích nghi không đồng nghĩa với việc xóa hết mâu thuẫn xã hội.
- C. Các biện pháp điều chỉnh có thể góp phần hạn chế bất bình đẳng, nhưng không bảo đảm tiến tới xóa bỏ bất bình đẳng. Phương án này dễ nhầm với D vì cùng nói đến thay đổi theo hướng tích cực, song đã biến một khả năng điều chỉnh thành lời khẳng định về kết quả.
Hệ thống kiến thức và các câu hỏi liên quan trong đề gốc
Chủ nghĩa tư bản hiện đại cần được nhìn ở cả hai mặt. Tiềm năng gồm sức sản xuất cao dựa trên thành tựu khoa học – công nghệ, kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế, hệ thống pháp chế, cùng khả năng điều chỉnh để thích nghi. Thách thức gồm nguy cơ khủng hoảng kinh tế – tài chính lan rộng, chênh lệch giàu – nghèo, mâu thuẫn xã hội, những bất ổn của thiết chế dân chủ và các vấn đề an ninh phi truyền thống. Các câu hỏi dưới đây đối chiếu hai mặt đó với những đặc trưng của các giai đoạn phát triển trước.
Thách thức về khủng hoảng kinh tế – tài chính
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại phải đối mặt?
- A. Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học – công nghệ.
- B. Sự sáp nhập của các công ty độc quyền lũng đoạn.
- C. Sự vươn lên mạnh mẽ của các nước đang phát triển.
- D. Khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu.
Đáp án đúng là D. Khủng hoảng kinh tế, tài chính mang tính toàn cầu. Khủng hoảng có thể gây suy giảm kinh tế và tác động đến nhiều quốc gia. A gắn với tiềm năng phát triển sản xuất; B và C không nêu đúng thách thức trọng tâm mà câu hỏi yêu cầu.
Thách thức về mâu thuẫn xã hội
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại phải đối mặt?
- A. Nguồn nhân công ngày càng cạn kiệt.
- B. Giao lưu kinh tế quốc tế ngày càng tăng.
- C. Mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng.
- D. Sự ra đời các tổ chức liên kết khu vực.
Đáp án đúng là C. Mâu thuẫn xã hội ngày càng gia tăng. Chênh lệch giàu – nghèo và bất bình đẳng có thể dẫn đến bất ổn. A khái quát quá mức về nguồn lao động; B và D là biểu hiện của liên kết, giao lưu kinh tế, không trực tiếp chỉ ra mâu thuẫn xã hội.
Nhận diện nội dung không phải thách thức
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phải là thách thức mà chủ nghĩa tư bản hiện đại đang phải đối mặt?
- A. Khủng hoảng kinh tế, tài chính.
- B. Sự chênh lệch giàu nghèo.
- C. Tốc độ phát triển kinh tế toàn cầu.
- D. Tệ nạn xã hội, phân biệt chủng tộc.
Đáp án đúng là C. Tốc độ phát triển kinh tế toàn cầu. Bản thân tốc độ phát triển không nêu một vấn đề xã hội hay cuộc khủng hoảng cần giải quyết như A, B và D. Phát triển nhanh có thể phát sinh sức ép trong từng trường hợp, nhưng không vì thế mà phương án C trở thành thách thức được nêu trực tiếp ở đây.
Thách thức nào không được phản ánh đúng?
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu.
- B. Các thiết chế dân chủ vẫn còn nhiều vấn đề bất ổn.
- C. Phải đối mặt với nhiều vấn đề an ninh phi truyền thống.
- D. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn yếu kém.
Đáp án đúng là D. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn yếu kém. Đây không phải nhận định phù hợp để khái quát thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại. Ngược lại, A, B và C lần lượt nêu nguy cơ khủng hoảng, bất ổn thể chế và các vấn đề an ninh phi truyền thống.
Sự kiện phản ánh thách thức
Câu hỏi: Sự kiện nào dưới đây phản ánh thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Rô-bốt Xô-phi-a được cấp quyền công dân (2017).
- B. Phong trào “99% chống lại 1%” bùng nổ ở Mỹ (2011).
- C. Khủng hoảng thừa (1929 – 1933).
- D. Khủng hoảng hoa Tulip (1637).
Đáp án đúng là B. Phong trào “99% chống lại 1%” bùng nổ ở Mỹ (2011). Phong trào thể hiện sự bất mãn trước bất bình đẳng về của cải. A gợi đến tiến bộ công nghệ; C và D là các cuộc khủng hoảng thuộc những giai đoạn trước, không phải sự kiện đương đại mà câu hỏi hướng tới.
Phong trào “99% chống lại 1%” cho thấy điều gì?
Câu hỏi: Phong trào “99% chống lại 1%” diễn ra ở Mỹ đầu năm 2011 và nhanh chóng lan rộng ra nhiều nước tư bản đã cho thấy chủ nghĩa tư bản hiện đại đang phải đối mặt với thách thức nào sau đây?
- A. Gia tăng tình trạng chênh lệch giàu – nghèo và bất bình đẳng xã hội.
- B. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn nghiệp vụ yếu kém.
- C. Thiếu khả năng tự điều chỉnh và thích nghi với bối cảnh mới.
- D. Thiếu kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế.
Đáp án đúng là A. Gia tăng tình trạng chênh lệch giàu – nghèo và bất bình đẳng xã hội. Cách gọi “99%” và “1%” nhấn mạnh sự đối lập trong phân bổ của cải. Phong trào không chứng minh lực lượng lao động yếu kém, cũng không cho thấy hệ thống hoàn toàn thiếu khả năng thích nghi hoặc kinh nghiệm quản lí như B, C, D.
Nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng thách thức của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Lực lượng lao động có trình độ chuyên môn nghiệp vụ yếu kém.
- B. Thiếu khả năng tự điều chỉnh và thích nghi với bối cảnh mới.
- C. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu.
- D. Thiếu kinh nghiệm và phương pháp quản lí kinh tế.
Đáp án đúng là C. Tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng mang tính toàn cầu. Khủng hoảng có thể lan rộng và gây hậu quả nghiêm trọng. B và D phủ nhận các tiềm năng đã nêu; A không phải đặc điểm dùng để khái quát thách thức này.
Phương án không phản ánh đúng tiềm năng
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây không phản ánh đúng tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Khoảng cách giàu – nghèo được thu hẹp, các mâu thuẫn xã hội được giải quyết triệt để.
- B. Có sức sản xuất phát triển cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ.
- C. Có bề dày kinh nghiệm, phương pháp quản lí kinh tế và hệ thống pháp chế hoàn chỉnh.
- D. Có khả năng điều chỉnh và thích nghi để tiếp tục tồn tại và phát triển trong bối cảnh mới.
Đáp án đúng là A. Khoảng cách giàu – nghèo được thu hẹp, các mâu thuẫn xã hội được giải quyết triệt để. Tạo ra của cải không đồng nghĩa tự động thu hẹp bất bình đẳng hoặc giải quyết hết mâu thuẫn. B, C và D lần lượt nêu tiềm năng về sản xuất, quản lí và thích nghi.
Đặc trưng của chủ nghĩa tư bản hiện đại
Câu hỏi: Nội dung nào sau đây phản ánh đúng đặc trưng của chủ nghĩa tư bản hiện đại?
- A. Sự dung hợp tư bản ngân hàng với tư bản công nghiệp thành tư bản tài chính.
- B. Xuất hiện các tổ chức độc quyền có vai trò quyết định trong sinh hoạt kinh tế.
- C. Có sức sản xuất cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ.
- D. Các cường quốc tư bản lớn nhất đã chia nhau xong đất đai trên thế giới.
Đáp án đúng là C. Có sức sản xuất cao dựa trên thành tựu của cách mạng khoa học – công nghệ. Đây là nét được dùng để nhận diện chủ nghĩa tư bản hiện đại trong câu hỏi. A, B và D gắn với những đặc điểm được nêu khi học về chủ nghĩa tư bản độc quyền ở giai đoạn trước; vì vậy không phải lựa chọn phù hợp nhất ở đây.
Mẹo nhận diện nhanh
Gặp câu hỏi về tiềm năng của chủ nghĩa tư bản hiện đại, tìm các ý nói đến sức sản xuất, khoa học – công nghệ, kinh nghiệm quản lí hoặc khả năng thích nghi. Gặp câu hỏi về thách thức, chú ý khủng hoảng và bất bình đẳng. Với các phương án chứa “mọi”, “triệt để” hoặc “xóa bỏ”, cần kiểm tra xem chúng có khẳng định một kết quả tuyệt đối mà kiến thức gốc không bảo đảm hay không.
