Câu hỏi: Theo thứ tự, hãy chọn đáp án cho tám câu sau: Kí hiệu thể hiện số tự nhiên a chia hết cho số tự nhiên b là gì? Số chia hết cho 3 có dạng nào? Số tự nhiên x nào thỏa mãn x + 5 chia hết cho x − 3? Trong các tổng đã cho, tổng nào chia hết cho 12? Cho a = 36, b = 3; khẳng định nào đúng? Tập hợp X gồm các số tự nhiên nhỏ hơn 6 và là ước của 8 là tập hợp nào? Tổng 1 · 2 · 3 · 4 · 5 · 6 + 42 chia hết cho số nào? Số nào chia hết cho mọi số tự nhiên khác 0? Mỗi nhóm bốn phương án dưới đây ứng với một câu hỏi theo đúng thứ tự vừa nêu.
- A. a : b
- B. a ⋮ b
- C. b : a
- D. b | a
- A. 3 + k (k ∈ ℕ)
- B. 4k (k ∈ ℕ*)
- C. 3k (k ∈ ℕ)
- D. 3 − k (k ∈ ℕ)
- A. x = 11
- B. x = 3
- C. x = 22
- D. x = 33
- A. 6 + 12 + 24
- B. 20 + 12
- C. 24 + 60 + 12
- D. 120 + 18 + 180
- A. b : a
- B. a không chia hết cho b
- C. a là ước của b
- D. a là bội của b
- A. X = {0; 1; 2}
- B. X = {0; 1; 2; 4}
- C. X = {1; 2; 4}
- D. X = {2; 4}
- A. 9
- B. 7
- C. 5
- D. 3
- A. 0
- B. 10
- C. 100
- D. 1 000
Đáp án đúng theo nội dung gốc, lần lượt, là B. a ⋮ b; C. 3k; A. x = 11; C. 24 + 60 + 12; D. a là bội của b; C. X = {1; 2; 4}; D. 3; A. 0. Các kết quả dựa trên định nghĩa chia hết, quan hệ ước – bội và phép biến đổi x + 5 = (x − 3) + 8. Riêng câu về kí hiệu có một điểm cần lưu ý: b | a cũng biểu thị a chia hết cho b, nên câu đó không có đáp án duy nhất nếu phương án D được hiểu như đã viết.

Vì sao chọn các đáp án trên?
Chia hết nghĩa là phép chia có thương nguyên và dư bằng 0. Từ định nghĩa này, ta có thể kiểm tra lần lượt từng câu:
- Kí hiệu a ⋮ b đọc là “a chia hết cho b”. Đó là cách viết mà đáp án B sử dụng.
- Mọi số tự nhiên chia hết cho 3 đều viết được dưới dạng 3k, với k ∈ ℕ. Chẳng hạn, 12 = 3 · 4; trường hợp k = 0 cho số 0.
- Vì x + 5 = (x − 3) + 8, nếu x + 5 chia hết cho x − 3 thì 8 phải chia hết cho x − 3. Với x − 3 là số tự nhiên khác 0, nó có thể bằng 1, 2, 4 hoặc 8. Trong bốn giá trị x được đề cho, chỉ x = 11 làm x − 3 = 8.
- 24, 60 và 12 đều chia hết cho 12; tổng của chúng là 96 = 12 · 8. Do đó, tổng ở phương án C chia hết cho 12.
- 36 = 3 · 12, nên a = 36 là bội của b = 3; đồng thời b là ước của a.
- Các ước tự nhiên của 8 là 1, 2, 4, 8. Giữ lại những số nhỏ hơn 6, ta được X = {1; 2; 4}.
- 1 · 2 · 3 · 4 · 5 · 6 = 720; cộng 42 được 762. Tổng chữ số của 762 là 7 + 6 + 2 = 15, chia hết cho 3, nên 762 chia hết cho 3.
- Với mọi số tự nhiên n khác 0, ta có 0 = n · 0. Vì vậy, 0 chia hết cho n.
Các phương án còn lại sai hoặc dễ gây nhầm ở đâu?
Phần lớn phương án nhiễu sai vì đảo chiều quan hệ ước – bội, bỏ sót điều kiện của phép chia hoặc chỉ kiểm tra một phần phép tính. Riêng câu kí hiệu có hai cách viết đúng về mặt toán học, cần phân biệt với đáp án B mà nội dung gốc lựa chọn.
- Kí hiệu: A viết phép chia a : b, không trực tiếp khẳng định phép chia hết; C đảo thứ tự thành b : a. Tuy nhiên, D viết b | a, đọc là “b là ước của a”, cũng có nghĩa a chia hết cho b. Vì thế, không thể bác bỏ D nếu dấu | được dùng theo nghĩa thông thường.
- Dạng số chia hết cho 3: A không luôn đúng vì 3 + 1 = 4; B không luôn đúng vì 4 · 1 = 4; D không luôn đúng vì 3 − 1 = 2. Chỉ dạng 3k bảo đảm tính chia hết với mọi k đã cho.
- Giá trị x: B làm x − 3 = 0 nên không thể dùng làm số chia. Với C, 27 không chia hết cho 19; với D, 38 không chia hết cho 30. Phương án B là bẫy dễ gặp vì quên điều kiện số chia khác 0.
- Tổng chia hết cho 12: A bằng 42, B bằng 32, D bằng 318; không số nào chia hết cho 12. Ở A và D, một vài số hạng chia hết cho 12 không đủ để cả tổng chia hết cho 12.
- a = 36, b = 3: A đảo chiều phép chia; B trái với 36 = 3 · 12; C đảo ngược quan hệ ước – bội. Số 3 là ước của 36, không phải ngược lại.
- Các ước của 8: A và B chứa 0, trong khi 0 không là ước của 8 vì không thể chia cho 0. D thiếu 1, dù 1 là ước của mọi số tự nhiên khác 0.
- Tổng bằng 762: Số này không chia hết cho 9 vì tổng chữ số là 15; không chia hết cho 7 vì 762 = 7 · 108 + 6; không chia hết cho 5 vì chữ số tận cùng là 2.
- Số chia hết cho mọi số tự nhiên khác 0: 10, 100 và 1 000 đều không chia hết cho 3. Chỉ cần một phản ví dụ như vậy là đủ loại B, C và D.
Kiến thức liên quan về chia hết, ước và bội
Nếu a = b · k với k là số tự nhiên và b khác 0, thì a chia hết cho b; a là bội của b, còn b là ước của a. Có thể viết a ⋮ b hoặc b | a. Ngược lại, a ∤ b nghĩa là “a không là ước của b”; cần giữ đúng thứ tự hai chữ cái khi đọc kí hiệu.
Một số chia hết cho 3 có dạng 3k. Tổng các số cùng chia hết cho một số n cũng chia hết cho n; nếu một số hạng không chia hết cho n thì không thể chỉ nhìn các số hạng còn lại để kết luận về cả tổng. Với biểu thức cần xét chia hết cho x − 3, phép tách x + 5 = (x − 3) + 8 đưa bài toán về tìm ước của 8. Khi liệt kê ước tự nhiên, phải loại 0; ngược lại, chính số 0 lại chia hết cho mọi số tự nhiên khác 0.
Mẹo nhận diện nhanh
Gặp câu hỏi về chia hết, hãy kiểm tra đúng chiều “số bị chia – số chia” trước. Gặp biểu thức có số chia chứa x, hãy tách số bị chia thành một bội của số chia cộng với số dư cố định. Với tổng hoặc tích, ưu tiên tính chất chia hết trước khi tính toàn bộ; với câu trắc nghiệm, một phản ví dụ cụ thể đủ để loại phương án khẳng định “luôn đúng”.
