Câu hỏi: Tia hồng ngoại là
- A. bức xạ có màu hồng nhạt.
- B. bức xạ không nhìn thấy được.
- C. bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng lớn hơn bước sóng của ánh sáng đỏ.
- D. bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng nhỏ hơn bước sóng của ánh sáng tím.
Đáp án đúng là C. Bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng lớn hơn bước sóng của ánh sáng đỏ. Tia hồng ngoại nằm ngoài vùng ánh sáng nhìn thấy của quang phổ điện từ, về phía bước sóng dài, nên mắt người không thấy được nó.

Vì sao đáp án C đúng
Trong thang sóng điện từ, vùng ánh sáng nhìn thấy nằm giữa tia tử ngoại và tia hồng ngoại. Phía bước sóng ngắn của màu tím là tia tử ngoại; phía bước sóng dài của màu đỏ là tia hồng ngoại. Vì vậy tia hồng ngoại nằm hoàn toàn ngoài vùng nhìn thấy: mắt không cảm nhận được, nhưng vẫn đo, vẫn thu được bằng các cảm biến nhiệt.
Về mặt định lượng, bước sóng tia hồng ngoại vào khoảng từ 0,76 μm đến 1 mm — đều lớn hơn bước sóng ánh sáng đỏ (khoảng 0,76 μm ở biên). Phương án C nêu đủ hai dấu hiệu cốt lõi: không nhìn thấy được và bước sóng lớn hơn bước sóng ánh sáng đỏ. Đó chính là tiêu chí dùng để phân biệt các vùng bức xạ trong thang sóng điện từ, nên C là phương án bao quát và chính xác nhất.
Vì sao các phương án còn lại sai
Phương án A sai ngay ở từ ngữ. Tên “hồng ngoại” nghĩa là ngoài vùng đỏ, không liên quan đến màu hồng; bức xạ này không có màu vì mắt không nhìn thấy nó.
Phương án B đúng nhưng chưa đủ. Tia hồng ngoại quả là bức xạ không nhìn thấy được, nhưng tia tử ngoại, tia X, tia gamma cũng vậy. Nếu chỉ chọn B thì không phân biệt được tia hồng ngoại với tia tử ngoại — đây là phương án dễ nhầm nhất vì nó “đúng một nửa”.
Phương án D mô tả đúng tia tử ngoại chứ không phải tia hồng ngoại: bước sóng nhỏ hơn bước sóng ánh sáng tím là đặc trưng của vùng tử ngoại. Chỉ cần nhớ cặp đối xứng “hồng ngoại – dài hơn đỏ”, “tử ngoại – ngắn hơn tím” là loại được ngay D.
Câu 58: nguồn phát ra tia tử ngoại
Câu hỏi: Nguồn phát ra tia tử ngoại là
- A. các vật có nhiệt độ cao trên 2000 °C.
- B. các vật có nhiệt độ rất cao.
- C. hầu như tất cả các vật, kể cả các vật có nhiệt độ thấp.
- D. một số chất đặc biệt.
Đáp án đúng là C. Hầu như tất cả các vật, kể cả các vật có nhiệt độ thấp. Mọi vật có nhiệt độ khác 0 K đều phát bức xạ điện từ, và phổ phát xạ trải rộng chứ không bó hẹp trong một vùng.
Cần phân biệt hai mức độ: phát ra và phát ra mạnh. Vật càng nóng thì đỉnh phát xạ dịch về phía bước sóng ngắn, nên vật trên 2000 °C phát tia tử ngoại mạnh và rõ rệt — đó là lý do A và B “trông có vẻ đúng”. Nhưng điều kiện nhiệt độ cao chỉ quyết định cường độ, không phải điều kiện duy nhất để có tia tử ngoại. Mặt Trời là nguồn tử ngoại mạnh nhất tự nhiên; ngoài ra hồ quang điện, đèn thủy ngân, đèn huỳnh quang cũng phát tử ngoại. Phương án D chỉ đúng cho hiện tượng phát quang của một số chất, không phải nguồn phát chính. Vì vậy C là phương án bao quát nhất.
Câu 59: bản chất của tia tử ngoại
Câu hỏi: Tia tử ngoại là
- A. bức xạ có màu tím.
- B. bức xạ không nhìn thấy được.
- C. bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng lớn hơn bước sóng của ánh sáng đỏ.
- D. bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng nhỏ hơn bước sóng của ánh sáng tím.
Đáp án đúng là D. Bức xạ không nhìn thấy được có bước sóng nhỏ hơn bước sóng của ánh sáng tím. Tia tử ngoại nằm ngoài vùng nhìn thấy, về phía bước sóng ngắn, với bước sóng khoảng 10 nm đến 380 nm.
Câu này đối xứng với câu 57: cùng một dạng hỏi, chỉ đổi phía trên thang sóng. A sai vì “tử ngoại” nghĩa là ngoài vùng tím, bức xạ này không có màu. B đúng nhưng thiếu dấu hiệu phân biệt với hồng ngoại. C mô tả ngược — đó là định nghĩa tia hồng ngoại. Chỉ D vừa nêu tính không nhìn thấy, vừa chỉ đúng vị trí bước sóng ngắn hơn ánh sáng tím.
Câu 60: ứng dụng của tia tử ngoại
Câu hỏi: Ứng dụng của tia tử ngoại là
- A. kiểm tra khuyết tật của sản phẩm.
- B. sử dụng trong bộ điều khiển từ xa của tivi.
- C. làm đèn chiếu sáng của ô tô.
- D. dùng để sấy, sưởi.
Đáp án đúng là A. Kiểm tra khuyết tật của sản phẩm. Tia tử ngoại kích thích nhiều chất phát quang, nên được dùng để phát hiện vết nứt, khuyết tật mà mắt thường bỏ sót.
Cách làm phổ biến: phủ chất lỏng huỳnh quang lên bề mặt chi tiết, chất này thấm vào các vết nứt nhỏ, rồi rọi tia tử ngoại — vết nứt sáng lên rõ rệt dù rất mảnh. Nguyên lý nền là khả năng gây phát quang và kích thích phản ứng hóa học của tia tử ngoại. Ba phương án còn lại đều là ứng dụng của tia hồng ngoại: B dùng hồng ngoại trong điều khiển từ xa, D dùng tác dụng nhiệt của hồng ngoại để sấy, sưởi. C không phải ứng dụng đặc trưng: đèn chiếu sáng ô tô cần ánh sáng nhìn thấy, hơn nữa lớp thủy tinh chụp đèn hấp thụ mạnh tia tử ngoại nên không thể lấy tử ngoại làm mục đích chiếu sáng.
Hệ thống kiến thức liên quan
Bốn câu trên xoay quanh hai vùng bức xạ nằm sát vùng nhìn thấy trong thang sóng điện từ. Nắm được trật tự bước sóng là giải được cả nhóm:
- Sóng vô tuyến → tia hồng ngoại → ánh sáng nhìn thấy (đỏ đến tím) → tia tử ngoại → tia X → tia gamma: bước sóng giảm dần, tần số và năng lượng photon tăng dần.
- Tia hồng ngoại: bước sóng khoảng 0,76 μm đến 1 mm; mọi vật có nhiệt độ trên 0 K đều phát ra, vật nóng phát mạnh; tác dụng nhiệt rất rõ; ứng dụng trong sấy, sưởi, điều khiển từ xa, camera nhiệt, thiết bị nhìn đêm.
- Tia tử ngoại: bước sóng khoảng 10 nm đến 380 nm; nguồn mạnh là Mặt Trời, hồ quang điện, đèn thủy ngân; gây phát quang một số chất, kích thích phản ứng hóa học, ion hóa không khí, diệt khuẩn, tổng hợp vitamin D; bị thủy tinh thường hấp thụ, còn thạch anh thì truyền qua.
- Cả hai đều không nhìn thấy được — đây là điểm chung khiến nhiều bạn chọn nhầm phương án “không nhìn thấy được” mà bỏ qua dấu hiệu bước sóng.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Nhớ một câu đối xứng: hồng ngoại – ngoài vùng đỏ – bước sóng dài hơn đỏ; tử ngoại – ngoài vùng tím – bước sóng ngắn hơn tím. Từ “ngoại” trong tên gọi đã chỉ vị trí nằm ngoài vùng nhìn thấy, còn màu đỏ/tím chỉ mốc so sánh.
Khi gặp phương án “bức xạ không nhìn thấy được” đứng một mình, hãy coi đó là phương án thiếu: nó đúng với hồng ngoại, tử ngoại, tia X và tia gamma, nên không dùng để định danh được. Ưu tiên phương án nêu thêm dấu hiệu bước sóng. Với câu hỏi ứng dụng, hãy gắn mỗi tia với một từ khóa: hồng ngoại – nhiệt – điều khiển từ xa – sấy sưởi; tử ngoại – phát quang – diệt khuẩn – kiểm tra khuyết tật.

