Câu hỏi: Cây công nghiệp hàng năm nước ta hiện nay
- A. chủ yếu chế biến cho xuất khẩu.
- B. nguồn gốc chủ yếu là cận nhiệt.
- C. diện tích lớn hơn cây lâu năm.
- D. gồm nhiều loại cây khác nhau.
Đáp án đúng là D. gồm nhiều loại cây khác nhau. Nhóm cây công nghiệp hàng năm của nước ta rất đa dạng chủng loại và phân bố rộng, đó là đặc điểm đúng nhất trong bốn phương án.

Câu hỏi: Dân cư nước ta hiện nay
- A. gia tăng dân số cao, phân bố đều giữa các vùng.
- B. cơ cấu dân số trẻ, ít biến động theo nhóm tuổi.
- C. còn tăng nhanh, quy mô dân số ngày càng lớn.
- D. phân bố không đều, tập trung chủ yếu ven biển.
Đáp án đúng là C. còn tăng nhanh, quy mô dân số ngày càng lớn. Dân số nước ta vẫn tăng thêm hằng năm và quy mô ngày một lớn, dù tốc độ gia tăng đã chậm lại so với trước.
Câu hỏi: Biện pháp chủ yếu để giải quyết tình trạng thất nghiệp ở thành thị nước ta hiện nay là
- A. đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở đô thị.
- B. hợp tác lao động quốc tế để xuất khẩu lao động.
- C. xây dựng các nhà máy công nghiệp quy mô lớn.
- D. phân bố lại lực lượng lao động trên quy mô cả nước.
Đáp án đúng là A. đẩy mạnh phát triển công nghiệp và dịch vụ ở đô thị. Đây là biện pháp chủ yếu để giải quyết tình trạng thất nghiệp ở thành thị nước ta hiện nay: tạo thêm việc làm tại chỗ ngay nơi lao động đang tập trung đông nhất.
Vì sao câu 1 chọn D — cây công nghiệp hàng năm rất đa dạng
Cây công nghiệp hàng năm là nhóm cây có chu kỳ canh tác gọn trong một vụ, cho sản phẩm sau một mùa. Ở nước ta nhóm này gồm nhiều loại khác nhau về công dụng và điều kiện sinh thái: lạc, đậu tương, mía, bông, đay, cói, dâu tằm, thuốc lá. Mỗi loại gắn với một vùng trồng riêng, nên nhóm cây này có mặt từ đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ đến Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long.
Tính đa dạng ấy xuất phát từ hai lý do: nước ta có nhiều đới khí hậu và nhiều loại đất khác nhau, đồng thời nhu cầu nguyên liệu cho công nghiệp chế biến trong nước cũng rất phong phú. Vì vậy phát biểu “gồm nhiều loại cây khác nhau” phản ánh đúng bản chất của nhóm cây này.
Vì sao các phương án còn lại của câu 1 sai
Phương án A chưa chuẩn vì cây công nghiệp hàng năm không chỉ để xuất khẩu. Một phần lớn sản lượng được chế biến và tiêu thụ trong nước, ví dụ mía đưa vào nhà máy đường, lạc và đậu tương phục vụ chế biến thực phẩm, dâu tằm nuôi tằm lấy tơ.
Phương án B sai về nguồn gốc: nhóm cây này chủ yếu có nguồn gốc nhiệt đới và cận nhiệt đới ẩm, không phải chủ yếu cận nhiệt. Phương án C sai về quy mô diện tích: diện tích cây công nghiệp hàng năm nhỏ hơn diện tích cây công nghiệp lâu năm, vì cây lâu năm như cà phê, cao su, hồ tiêu, điều chiếm phần lớn diện tích cây công nghiệp của cả nước. C là phương án dễ chọn nhầm nhất nếu người học chỉ nhớ “hàng năm dễ trồng, quay vòng nhanh” mà quên so sánh diện tích thực tế.
Vì sao câu 2 chọn C — dân số vẫn tăng và quy mô ngày càng lớn
Dân số nước ta đã qua giai đoạn bùng nổ, tốc độ gia tăng giảm rõ rệt nhờ kế hoạch hóa gia đình, nhưng quy mô dân số vẫn tiếp tục lớn lên vì số người trong độ tuổi sinh sản đông. Đây là hiện tượng quán tính dân số: dù mức sinh giảm, số trẻ sinh ra mỗi năm vẫn nhiều hơn số người mất đi, nên tổng dân số tăng thêm. Một quốc gia đông dân, mỗi năm chỉ tăng một tỉ lệ nhỏ cũng đã cộng thêm hàng trăm nghìn người.
Vì sao A, B, D của câu 2 sai
A sai ở hai điểm: mức gia tăng dân số không còn cao, và dân cư nước ta phân bố rất không đều giữa các vùng.
B sai ở vế “ít biến động theo nhóm tuổi”. Cơ cấu dân số nước ta đang chuyển dịch rõ rệt: tỉ trọng nhóm tuổi trẻ giảm, nhóm tuổi cao tăng, tức quá trình già hóa dân số đang diễn ra.
D là phương án dễ nhầm nhất, vì vế đầu “phân bố không đều” hoàn toàn đúng. Sai ở vế sau: dân cư tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng và các đô thị lớn, tiêu biểu là đồng bằng sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long, chứ không phải “ven biển” nói chung — dải ven biển miền Trung lại là nơi mật độ dân số thấp hơn nhiều so với hai đồng bằng lớn. Một phương án chỉ cần sai một vế là sai toàn bộ, dù vế còn lại đúng.
Vì sao câu 3 chọn A — tạo việc làm ngay tại đô thị
Thất nghiệp ở thành thị phát sinh từ chỗ lao động tập trung đông mà việc làm không theo kịp. Cách xử lý gốc rễ là mở rộng chính khu vực kinh tế đang chứa nhiều lao động nhất: đẩy mạnh công nghiệp và dịch vụ ở đô thị. Công nghiệp tạo việc làm cho lao động có tay nghề, còn dịch vụ — thương mại, vận tải, du lịch, tài chính, giáo dục, y tế — có khả năng thu hút lao động rất rộng và nhanh. Hai khu vực này cộng lại vừa tạo nhiều chỗ làm, vừa nâng cao chất lượng việc làm, nên đây là biện pháp chủ yếu và bền vững.
Vì sao B, C, D của câu 3 không phải biện pháp chủ yếu
B là giải pháp hỗ trợ, mang tính tạm thời: xuất khẩu lao động giảm áp lực việc làm trong nước nhưng không tạo ra chỗ làm mới tại chỗ, và người lao động còn phụ thuộc vào thị trường nước ngoài.
C không đủ tầm: xây dựng nhà máy công nghiệp quy mô lớn đòi hỏi vốn rất lớn trong khi số việc làm tạo ra không tương xứng, lại chỉ phù hợp với một số ngành và một số địa bàn.
D là giải pháp có ý nghĩa với chỗ thừa lao động ở nông thôn, miền núi, nhưng không giải quyết trực tiếp tình trạng thất nghiệp ở thành thị — nơi vấn đề là thiếu việc làm tại chỗ chứ không phải thừa lao động. Chuyển lao động đi nơi khác mà không tạo thêm việc làm thì áp lực chỉ dịch chuyển chứ không mất đi.
Hệ thống kiến thức liên quan
Ba câu hỏi trên cùng thuộc mạch kiến thức địa lí dân cư và địa lí nông nghiệp Việt Nam, nên cần nắm chắc các nhóm ý sau.
- Cây công nghiệp hàng năm: đặc điểm là đa dạng loại cây, chu kỳ ngắn, nhạy cảm với thị trường; sản phẩm vừa để chế biến trong nước vừa xuất khẩu; diện tích nhỏ hơn cây công nghiệp lâu năm.
- Cây công nghiệp lâu năm: cà phê, cao su, hồ tiêu, điều, chè; chiếm ưu thế về diện tích và là mặt hàng xuất khẩu chủ lực.
- Dân cư: quy mô dân số lớn và còn tăng, tốc độ gia tăng đã giảm; cơ cấu dân số đang già hóa; phân bố không đều, tập trung ở đồng bằng và đô thị, thưa thớt ở miền núi và cao nguyên.
- Lao động và việc làm: thất nghiệp tập trung ở thành thị, thiếu việc làm phổ biến ở nông thôn; hướng giải quyết là phát triển công nghiệp và dịch vụ đô thị, đa dạng hóa ngành nghề, nâng cao tay nghề, kết hợp phân bố lại lao động và xuất khẩu lao động.
Lưu ý: các số liệu về dân số và diện tích cây công nghiệp thay đổi theo từng năm, nên khi làm bài cần dựa vào bảng số liệu hoặc Atlat đi kèm đề, không dùng con số ghi nhớ máy móc.
Mẹo ghi nhớ và cách nhận diện nhanh
Với câu hỏi dạng “đặc điểm nào đúng”, hãy loại phương án chứa từ tuyệt đối hóa như “chủ yếu”, “đều”, “hoàn toàn”. Ở câu 1, ba phương án sai đều gắn với một từ tuyệt đối; phương án còn lại chỉ nêu tính đa dạng nên an toàn. Với câu dân cư, nhớ cặp đối lập: tốc độ tăng giảm nhưng quy mô vẫn tăng; và nhớ điểm dân cư tập trung là đồng bằng, không phải “ven biển” chung chung. Với câu việc làm, công thức ngắn: thất nghiệp ở đâu thì tạo việc làm ở đó — thành thị thất nghiệp thì phát triển công nghiệp và dịch vụ đô thị; nông thôn thiếu việc thì đa dạng hóa nông nghiệp và ngành nghề.

