Câu hỏi: Tốc độ là đại lượng đặc trưng cho
- A. tính chất nhanh hay chậm của chuyển động.
- B. sự thay đổi hướng của chuyển động.
- C. khả năng duy trì chuyển động của vật.
- D. sự thay đổi vị trí của vật trong không gian.
Đáp án đúng là A. tính chất nhanh hay chậm của chuyển động. Trong Vật lý, tốc độ là đại lượng đặc trưng cho mức độ nhanh hay chậm của chuyển động, được xác định bằng quãng đường vật đi được trong một đơn vị thời gian. Ba phương án còn lại mô tả những đại lượng hoặc tính chất khác, không phải tốc độ.

Vì sao đáp án A đúng
Tốc độ mô tả mức độ nhanh hay chậm của chuyển động, nên phương án A là định nghĩa chính xác. Cụ thể, tốc độ được tính bằng quãng đường chia cho thời gian: v = s/t, trong đó s là quãng đường (mét), t là thời gian (giây), v là tốc độ (m/s). Cùng một quãng đường, vật nào đi hết ít thời gian hơn thì tốc độ lớn hơn, tức là chuyển động nhanh hơn.
Ví dụ: hai bạn cùng chạy 100 m, bạn thứ nhất mất 20 s, bạn thứ hai mất 25 s. Tốc độ lần lượt là 5 m/s và 4 m/s — con số này nói ngay ai chuyển động nhanh hơn. Đó chính là ý nghĩa “đặc trưng cho tính chất nhanh hay chậm” mà đề bài hỏi.
Vì sao các phương án B, C, D sai
Ba phương án này đều dùng từ ngữ quen thuộc trong chuyển động nên dễ gây nhầm, nhưng mỗi phương án gắn với một khái niệm khác.
- B. Sự thay đổi hướng của chuyển động — đại lượng đặc trưng cho sự thay đổi của vận tốc (cả độ lớn lẫn hướng) là gia tốc, không phải tốc độ. Một vật chuyển động tròn đều có tốc độ không đổi nhưng vẫn có gia tốc vì hướng luôn thay đổi; điều đó cho thấy tốc độ không phản ánh sự đổi hướng.
- C. Khả năng duy trì chuyển động của vật — đây là nội dung gắn với quán tính và lực tác dụng. Quán tính là xu hướng giữ nguyên trạng thái chuyển động, phụ thuộc khối lượng; nó không phải là đại lượng đo bằng quãng đường trên thời gian.
- D. Sự thay đổi vị trí của vật trong không gian — ý này nói về chuyển động nói chung, gắn với quãng đường và độ dịch chuyển. Bản thân việc “có thay đổi vị trí” chưa cho biết nhanh hay chậm; muốn biết phải chia cho thời gian, tức là quay về tốc độ. Vì vậy D mô tả hiện tượng mà tốc độ dùng để đo, chứ không phải điều tốc độ đặc trưng.
Phương án dễ nhầm nhất là D, vì ai cũng liên tưởng tốc độ với “vật đang di chuyển”. Cần phân biệt: chuyển động là sự thay đổi vị trí; tốc độ là đại lượng đo mức nhanh chậm của sự thay đổi đó.
Hệ thống kiến thức liên quan
Tốc độ nằm trong nhóm đại lượng mô tả chuyển động, cùng với quãng đường, thời gian, vận tốc và gia tốc. Phân biệt rõ các khái niệm này giúp tránh nhầm lẫn khi làm bài.
- Tốc độ (độ lớn của vận tốc trong chuyển động thẳng không đổi chiều): v = s/t, đơn vị m/s hoặc km/h. Đổi đơn vị: 1 m/s = 3,6 km/h.
- Vận tốc: đại lượng vectơ, có độ lớn, phương và chiều; đặc trưng đầy đủ cho chuyển động về cả mức nhanh chậm và hướng.
- Gia tốc: đặc trưng cho sự thay đổi của vận tốc theo thời gian, đơn vị m/s². Vật chuyển động thẳng đều có gia tốc bằng 0 dù tốc độ khác 0.
- Quán tính: tính chất bảo toàn trạng thái chuyển đ
