Làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là nhiệm vụ của đáp án D

Làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là nhiệm vụ của:

• A. mạch mã hoá.
• B. mARN.
• C. tARN.
• D. mạch mã gốc.

Đáp án đúng là D. mạch mã gốc. Phiên mã là quá trình tổng hợp phân tử mARN dựa trên khuôn mẫu là một mạch ADN, và mạch ADN đó chính là mạch mã gốc; enzyme ARN polymerase bám vào mạch này để tổng hợp mARN bổ sung.

Vì sao mạch mã gốc là đáp án đúng?

Phiên mã là quá trình tổng hợp ARN nói chung và mARN nói riêng từ một mạch của gen. Không phải cả hai mạch ADN đều được dùng mà chỉ một mạch làm khuôn mẫu, gọi là mạch mã gốc (mạch khuôn). Mạch mã gốc có trình tự nucleotide bổ sung với trình tự của phân tử ARN được tổng hợp theo nguyên tắc bổ sung: A trên khuôn bắt cặp với U của ARN, T với A, G với X, X với G.

Enzyme ARN polymerase di chuyển dọc theo mạch mã gốc, đọc trình tự của nó và lắp ráp các ribonucleotide thành chuỗi mARN bổ sung. Vậy làm khuôn mẫu cho quá trình phiên mã là nhiệm vụ của mạch mã gốc — đây là căn cứ trực tiếp để chọn phương án D.

Vì sao các phương án còn lại sai?

A. mạch mã hoá — phương án dễ nhầm nhất. Mạch mã hoá là mạch còn lại của gen, có trình tự nucleotide tương tự mARN, chỉ khác ở chỗ T được thay bằng U. Chính vì “giống mARN” mà nhiều bạn lầm tưởng nó tham gia phiên mã, nhưng thực tế mạch mã hoá không trực tiếp làm khuôn: enzyme ARN polymerase chỉ đọc mạch mã gốc. Mạch mã hoá chỉ mang thông tin di truyền tương ứng với sản phẩm cuối cùng của gen.

B. mARN. mARN là sản phẩm của phiên mã chứ không phải khuôn mẫu. Vai trò làm khuôn của mARN chỉ xuất hiện ở giai đoạn sau — dịch mã — khi mARN được ribosome đọc để tổng hợp chuỗi axit amin.

C. tARN. tARN là phân tử vận chuyển axit amin tới ribosome trong dịch mã, hoàn toàn không tham gia phiên mã với bất kỳ vai trò nào, càng không phải làm khuôn mẫu.

Hệ thống kiến thức liên quan

• Phiên mã: quá trình tổng hợp ARN dựa trên mạch khuôn của gen, do enzyme ARN polymerase xúc tác.
• Mạch mã gốc (mạch khuôn): mạch ADN được dùng làm khuôn, có trình tự bổ sung với trình tự của ARN được tổng hợp.
• Mạch mã hoá: mạch ADN còn lại, có trình tự giống mARN (T thay bằng U) nhưng không trực tiếp tham gia phiên mã.
• Phân biệt hai giai đoạn: khuôn mẫu của phiên mã là một mạch ADN (mạch mã gốc); khuôn mẫu của dịch mã là mARN, trong khi tARN và ribosome thuộc bộ máy dịch mã.

Mẹo ghi nhớ và nhận diện nhanh

Thuộc câu诀: “Gốc làm khuôn, hoá giữ thông tin” — mạch mã gốc dùng làm khuôn mẫu cho phiên mã, mạch mã hoá chỉ có trình tự giống mARN. Khi gặp câu hỏi về khuôn mẫu, xác định trước giai đoạn: khuôn mẫu phiên mã là mạch mã gốc của ADN, khuôn mẫu dịch mã là mARN. Phương án nhiễu “mạch mã hoá” xuất hiện thường xuyên vì tên gọi dễ gây hiểu lầm; chỉ cần nhớ enzyme ARN polymerase chỉ đọc mạch bổ sung với ARN, tức mạch mã gốc, là tránh được bẫy này.